Szczepionka przeciw gruźlicy
Kto nie powinien zostać zaszczepiony przeciw gruźlicy?
Przeciwwskazania do szczepień BCG występują u:
- dzieci zakażonych HIV lub z objawami AIDS,
- noworodków matek chorych na gruźlicę,
- osób z ciężkimi niedoborami odporności komórkowej.
Według WHO wcześniactwo i niska urodzeniowa masa ciała nie są przeciwwskazaniami do wykonania szczepienia.
Decyzję o zaniechaniu wykonania szczepienia (trwałym lub okresowym) podejmuje wyłącznie lekarz na podstawie stanu zdrowia dziecka, przy uwzględnieniu ryzyka jego niezaszczepienia.
Jakie ryzyko jest związane ze szczepieniem przeciw gruźlicy?
Szczepionka BCG podawana zdrowym dzieciom jest bezpieczna.
Odczyny poszczepienne po podaniu szczepionek BCG są niebolesne i w większości przypadków ulegają samowyleczeniu.
Przeważnie niepożądane odczyny poszczepienne są spowodowane nieprawidłowym, zbyt głębokim podaniem szczepionki. Ciężkie powikłania po szczepieniu BCG występują bardzo rzadko, najczęściej u osób z nasilonymi ciężkimi wrodzonymi zaburzeniami odporności. Według danych NIZP PZH-PIB w latach w latach 2020–2024 każdego roku zgłaszano 1 lub 2 przypadki ciężkiego NOP w okresie po podaniu BCG.
Nieznaczne powiększenie regionalnych węzłów chłonnych właściwych dla miejsca szczepienia jest prawidłowym procesem związanym z powstaniem tzw. poszczepiennego zespołu pierwotnego.
Do niepożądanych odczynów po szczepieniu BCG należą:
- owrzodzenie (krosta) o średnicy większej niż 10 mm u noworodków i większej niż 20 mm u starszych dzieci lub podskórny ropień,
- powiększenie węzłów chłonnych lub ich ropne zapalenie,
- uogólnione zakażenie prątkiem BCG występuje rzadko i prawie wyłącznie u osób z niedoborami immunologicznymi,
- zapalenie kości wywołane BCG,
- zmiany w innych narządach i tkankach (zapalenie ucha środkowego), ropień pozagardłowy, zmiany stawów, uszkodzenie układu moczowo-płciowego, zmiany węzłowe, krezki, wnęki.
- keloid,
- toczeń,
- rumień guzowaty.
Szczepionka BCG podawana zdrowym dzieciom jest bezpieczna. Szczepienie przeciw gruźlicy jest przeprowadzane w pierwszych dniach życia dziecka. Niewiele jeszcze wtedy wiadomo o stanie układu immunologicznego dziecka. Kluczowe znaczenie odgrywa więc prawidłowa kwalifikacja dziecka do szczepienia.
Wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia BCG (więcej w komunikacie MZ i GIS oraz stanowisku Krajowego Konsultanta ds Neonatologii).
Zdecydowana większość odczynów po BCG nie jest związana z zaburzeniami odporności.
Najczęściej są to zmiany miejscowe i węzłowe, które:
- nie wymagają diagnostyki i leczenia,
- nie należy z ich powodu odraczać kolejnych szczepień.
-
Blizna po szczepieniu BCG
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Odczyn skórny po BCG
Plik otwiera się w nowej karcie
-
100 lat szczepionki BCG
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Zachorowania na gruźlicę w latach 1990-2020
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Szczepionka przeciw gruźlicy BCG
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Gruźlica (ściąga)
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Gruźlica (ściąga)
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Szczepienie przeciw gruźlicy pozostaje priorytetem
Plik otwiera się w nowej karcie
-
Zasady kwalifikacji do szczepienia BCG
Plik otwiera się w nowej karcie
- BCG vaccines: WHO position paper – February 2018. Wkly Epidemiol. Rec., 2018; 93: 73–96.
- Brennan, M J, Fruth, U, Milstien, J, Tiernan, R, de Andrade Nishioka, S, Chocarro, L, Developing Countries Vaccine Regulatory Network and the Ad hoc Regulatory and TB Expert Panel (2007). Development of new tuberculosis vaccines: a global perspective on regulatory issues. PLoS Med 4 (e252).
- Brewer T.F.: Preventing with Bacillus Calmette – Guerine Vaccine: A-Meta_ analysis of the literature Clin. Infect. Dis. Suppl. 2000, 31 str.54-57.
- Coldiz G. A., Brewer T.F., Berkey C.S., Wilson M.E., Burdick T.F., Fineberg H.V., Mosteller F.: Efficacy of BCG vaccination in the prevention of tuberculosis. Meta-analysis of the published literature. JAMA, 271(9) 698-702.
- Global Tuberculosis Report. 2020. WHO.
- Fine P.E.M., Carneiro I.A.M. Milstein J.B., Clements C.J. Issues relating to the use of BCG immunization programmes. A discusion dokument. Departament of Vaccines and Biologicals Word Heath Organization Genewa 1999.
- BCG vaccine. Weekly Epidemiological Record 2004, 4, str. 25-38.
- Krysztopa – Grzybowska K., Paradowska -Stankiewicz I., Lutyńska A. Niepożadane odczyny po szczepieniu BCG w Polsce. Przegl. Epidemiol. 2012, 66, 465-469.
- Krysztopa-Grzybowska K., Lutyńska A. Postępy w dziedzinie opracowania nowych szczepionek przeciw gruźlicy. 100 lat po wprowadzeniu BCG. Postepy Hig Med Dosw 2014, 68: 768-776.
- Kubit S., Czajka S., Olakowski T. Ocena skuteczności szczepień BCG. Pediatria Polska 1983, str. 775-82.
- Milstein J.B., Gibson I.J. Quality control of BCG vaccines by the WHO: a review of factors that may influence vaccine effectiveness and safety. WHO/Epi/Gen 89-3.
- Szczuka I. Niepożądane odczyny po szczepieniu BCG w latach 1994-2000. Przegląd Epidemiologiczny 2002,56,5-16.
- Szczuka I. Bezpieczeństwo szczepień BCG- niepożądane odczyny poszczepienne. Część II. Przyczyny powstawania niepożądanych odczynów poszczepiennych. Postępowanie kliniczne. Przegląd Epidemiologiczny 2002,56,15-28.
- Szczuka I. Szczepionki przeciwko gruźlicy (BCG), rozdział Wakcynologia (wydanie II uzupełnione i aktualizowane) str. 365-390, red. Magdzik W., Naruszewicz- Leściuk Danuta, Zieliński A., Alfa-medica Press, 2007.
- Wysocki J. Jakie są zasady uzupełniania szczepień przeciwko gruźlicy? Medycyna Praktyczna Szczepienia. 13.03.2017.
- Korzeniewska-Kosela M., Wysocki J. Czy w Polsce powszechne szczepienie BCG jest nadal uzasadnione? Medycyna Praktyczna. Szczepienia 2018, 4, 17-23.
- Nguipdop-Djomo P. i wsp Duration of BCG protection against tuberculosis and change in effectiveness with time since vaccination in Norway: a retrospective population-based cohort study. Lancet Infect Dis 2016, 16, 219.
- Wysocki J. Jakie sytuacje stanowią wskazanie do odroczenia szczepień przewidzianych w PSO w 1. dobie życia? Medycyna Praktyczna Szczepienia. 03.12.2018.
- Gruźlica i choroby układu oddechowego w Polsce w 2019 r. Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc.
- Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe 2021 –2019 data. ECDC.
