Szczepionka przeciw pneumokokom

W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek przeciw pneumokokom: skoniugowane i polisacharydowa.

Szczepionki skoniugowane zawierają w swoim składzie oczyszczone polisacharydy otoczkowe 10, 13, 15, 20 lub 21 serotypów pneumokoków połączone z białkiem nośnikowym. Podawane są w celu zapobiegania przed inwazyjną chorobą pneumokokową (IChP), zapaleniem płuc oraz zapaleniem ucha środkowego wywoływanymi przez serotypy pneumokoków zawartych w danej szczepionce. W zależności od wieku pacjenta i rodzaju szczepionki cykl szczepienia obejmuje 1-4 dawki.

Na rynku dostępnych jest pięć różnych szczepionek skoniugowanych:

• szczepionka dziesięciowalentna (PCV-10). W jej skład wchodzą polisacharydy otoczkowe następujących serotypów 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F i 23F. Szczepionka jest zarejestrowana dla dzieci od 6 tyg. do 5 r.ż.
• szczepionka trzynastowalentna (PCV-13), która zastąpiła szczepionkę siedmiowalentną (PCV7). W jej skład wchodzą polisacharydy otoczkowe następujących serotypów: 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F i 23F. Szczepionka jest przeznaczona dla dzieci od 6 tyg. życia, nastolatków i dorosłych.
• szczepionka piętnastowalentna (PCV-15). W jej skład wchodzą polisacharydy otoczkowe następujących serotypów: 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F i 33F. Szczepionka jest przeznaczona dla dzieci od 6 tyg. życia do 18 lat w celu zapobiegania chorobie inwazyjnej, zapaleniu płuc i ostremu zapaleniu ucha środkowego oraz osób w wieku 18 lat i starszych w celu zapobiegania chorobie inwazyjnej i zapaleniu płuc.
• szczepionka dwudziestowalentna (PCV-20). W jej skład wchodzą polisacharydy otoczkowe następujących serotypów: 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 8, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F, 33F. Szczepionka jest przeznaczona do podawania dla dzieci i dorosłych.
• szczepionka dwudziestojednowalentna (PCV-21). W jej skład wchodzą polisacharydy otoczkowe następujących serotypów: 3, 6A, 7F, 8, 9N, 10A, 11A, 12F, 15A, 15B, 18C, 16F, 17F, 19A, 20A, 22F, 23A, 23B, 24F, 31, 33F, 33B. Szczepionka jest przeznaczona dla osób w wieku 18 lat i starszych w celu zapobiegania chorobie inwazyjnej i zapaleniu płuc.

Szczepionka polisacharydowa zawiera w swoim składzie oczyszczone polisacharydy otoczkowe. Od lat 80-tych XX w. na rynku dostępna jest polisacharydowa szczepionka chroniąca przeciw 23 serotypom pneumokoków (PPSV23), która zawiera następujące serotypy 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F, 33F. Szczepionka jest wskazana do stosowania w zapobieganiu IChP i zapaleniu płuc osób starszych w wieku powyżej 65 lat oraz chorych powyżej 2 lat, którzy ze względu na stan zdrowia są szczególnie narażeni na ciężkie zakażenia pneumokokowe.

Na rynku obecnie dostępnych jest 5 skoniugowanych szczepionek przeciw pneumokokom:

• Szczepionka 10- walentna (PCV-10) może być podawana dla dzieci od 6 tyg. do 5 r.ż.,
• Szczepionka 13- walentna (PCV-13) może być podawana dla dzieci od 6 tyg. życia i dorosłym,
• Szczepionka 15- walentna (PCV-15) może być podawana dla dzieci od 6 tyg. życia i dorosłym,
• Szczepionka 20- walentna (PCV-20) może być podawana dla dzieci od 6 tyg. życia i dorosłym,
• Szczepionka 21- walentna (PCV-21) może być podawana dorosłym w wieku 18 lat i starszym.

Powszechne (bezpłatne) szczepienia przeciw pneumokokom niemowląt i dzieci obejmują podanie dwóch dawek szczepienia podstawowego w 1-szym roku życia oraz dawki uzupełniającej w 2-gim roku życia (tzw. schemat 2+1). Taki system szczepień jest realizowany w zdecydowanej większości krajów Unii Europejskiej, a ponadto w Albanii, Islandii, Norwegii, Szwajcarii, w tym od 2017 r. również w Polsce.

Szczepienie dzieci z określonych grup ryzyka obejmuje podanie 3 dawek szczepienia podstawowego w 1-szym roku życia oraz dawki uzupełniającej w 2-gim roku życia (tzw. schemat 3+1).

Schemat szczepienia jest uzależniony od wieku osoby, u której zaczynamy szczepienia, może obejmować 1-4 dawki. Powinien być zgodny ze wskazaniami producenta podanymi w ulotce dołączonej do opakowania danej szczepionki i Charakterystyce Produktu Leczniczego.

Szczepionka 10-walentna (PCV-10):
•    niemowlęta w wieku 6 tyg.- 6 m.ż.

• cykl szczepień 3+1: trzy dawki szczepionki, z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca,
• cykl szczepień 2+1: dwie dawki co 2 miesiące oraz dawka przypominająca po co najmniej 6 miesiącach, najlepiej w 12-15 m.ż.

•    niemowlęta w wieku 7-11 mies.: dwie dawki szczepionki, z zachowaniem odstępu co najmniej 1 mies. oraz dawka przypominająca w drugim roku życia
•    dzieci w wieku 12 mies.- 5 lat: dwie dawki, z zachowaniem odstępu co najmniej 2 mies.

Szczepionka 13-walentna (PCV-13):
•    niemowlęta w wieku od 6 tyg. do 6 m. ż.

• cykl szczepień 3+1: trzy dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawkę przypominającą, w 11-15 m.ż.
• cykl szczepień 2+1: dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesięcy oraz dawkę przypominającą, w 11-15 m.ż.

•    dzieci powyżej 7 m.ż.: dwie dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca i dawkę przypominającą w drugim r.ż.
•    dzieci w wieku 12-23 m. ż.: 2 dawki z zachowaniem odstępu co najmniej 2 miesiące
•    dzieci i młodzież w wieku 2-17 lat: 1 dawka szczepionki
•    dorośli: 1 dawka szczepionki.

Szczepionka 15-walentna (PCV-15):

• niemowlęta w wieku od 6 tyg. do poniżej 2 lat:

cykl szczepień 3+1: pierwszą dawkę podaje się w wieku od 6 tygodni, kolejne 2 dawki w odstępie między dawkami wynoszącym od 4 do 8 tygodni. Czwarta (przypominająca) dawka jest zalecana między 11. a 15. miesiącem życia i co najmniej 2 miesiące po trzeciej dawce.

cykl szczepień 2+1: pierwszą dawkę podaje się w wieku od 6 tygodni, a drugą dawkę podaje się 8 tygodni później. Trzecia (przypominająca) dawka zalecana jest między 11. a 15. miesiącem życia.

• dzieci w wieku od 7  miesięcy do poniżej 12 miesięcy: 3 dawki, pierwsze dwie dawki należy podawać w odstępie co najmniej 4 tygodni. Trzecia (przypominająca) dawka jest zalecana po 12 miesiącu życia, w odstępie co najmniej 2 miesięcy po drugiej dawce.
• dzieci w wieku od 12 miesięcy do poniżej 2 lat: 2 dawki w odstępie 2 miesiące.
• dzieci i młodzież w wieku od 2 lat do poniżej 18 lat: 1 dawka.

Szczepionka 20-walentna (PCV-20):

• niemowlęta w wieku od 6 tyg.: cykl szczepień 3+1: trzy dawki szczepionki z zachowaniem odstępu co najmniej 1 miesiąca oraz dawkę przypominającą, w 11-15 m.ż.
• dorośli: 1 dawka.

Szczepionka 21-walentna (PCV-21):

• dorośli: 1 dawka.

Szczepionki skoniugowane podawane są drogą domięśniową, w przednio boczną część uda u niemowląt/w mięsień naramienny u małych dzieci i dorosłych. Mogą być podane jednoczasowo z innymi szczepionkami z kalendarza szczepień, ale w inne miejsca.

Szczepienia przeciw pneumokokom są obowiązkowe (bezpłatne) dla:

1. dzieci do ukończenia 5. roku życia,
2. dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia z grup ryzyka zakażeń pneumokokowych (po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego przebiegającą z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego; przed wszczepieniem lub po wszczepieniu implantu ślimakowego; przed leczeniem immunosupresyjnym lub biologicznym albo po takim leczeniu; z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, z nowotworami, małopłytkowością idiopatyczną, sferocytozą wrodzoną; z wrodzonymi wadami serca i przewlekłymi chorobami serca; z przewlekłą niewydolnością nerek lub zespołem nerczycowym; z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą; z przewlekłymi chorobami płuc, w tym astmą),
3. dzieci, młodzieży i dorosłych przed przeszczepieniem macierzystych komórek krwiotwórczych lub po takim zabiegu; przed przeszczepieniem narządów miąższowych lub po takim zabiegu; z anatomiczną lub czynnością asplenią.

Źródło: Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2025 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2026. (Dz. U. MZ. 2025.85).