Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu

Kiedy można zaszczepić się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce występują przez większość roku – od marca do końca listopada. Zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu występują praktycznie w całej Polsce. Stąd też szczepienia warto zaplanować w taki sposób, aby uzyskać odporność jeszcze przed sezonem aktywności kleszczy, a szczególnie przed planowanym wypoczynkiem w okresie wiosenno-letnim.

Szczepienie podstawowe przeciw KZM obejmuje podanie trzech dawek. Najlepszym czasem na przyjęcie pierwszej dawki szczepionki jest luty bądź marzec. Kolejną dawkę szczepionki podaje się po miesiącu od pierwszej, natomiast trzecia dawka powinna zostać podana 5-12 miesiącach po drugiej. Jeżeli konieczne jest szybkie uodpornienie można zastosować schemat przyspieszony, który umożliwia uzyskanie odporności szybciej (po 2 dawkach podawanych w odstępie 14 dni). Badania pokazują, że pod względem skuteczności nie ma znamiennych różnic w porównaniu ze schematem podstawowym.

Jeżeli z jakichkolwiek powodów nie rozpoczęto cyklu szczepień w okresie luty/marzec, można to zrobić przez cały okres kiedy występuje aktywność kleszczy i odnotowywane są zachorowania na KZM, a więc również późnym latem, a nawet wczesną jesienią. W tym wypadku również schemat przyspieszony jest szansą na uzyskanie odporności na KZM w sezonie występowania choroby.

Odporność poszczepienna pojawia się już po podaniu dwóch dawek szczepionki, ale dopiero podanie 3-ej dawki szczepionki zapewnia utrzymanie odporności przez ok. 3 lata. Po tym czasie należy przyjąć dawkę przypominającą szczepionki. Dawki przypominające szczepionki (co 3-5 lat) można podać w dowolnym miesiącu.

Szczepienia przeciw KZM najlepiej rozpocząć jeszcze przed okresem aktywności kleszczy, w lutym marcu.

Szczepienie można realizować w praktyce przez większość roku kiedy odnotowywane są zachorowania na KZM, a więc również późnym latem, a nawet wczesną jesienią.

Można zastosować również schemat przyspieszony.

Jak i gdzie można zaszczepić się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) jest szczepieniem zalecanym (odpłatnym). Można je zrealizować w POZ lub w prywatnej przychodni.

W przypadku szczepienia przeciw KZM w POZ kwalifikacja do szczepienia i procedura szczepienia wykonywane są bezpłatnie, za szczepionkę płaci osoba szczepiona (lub rodzice w przypadku szczepienia dziecka). Punkty szczepień w POZ mogą nie dysponować szczepionką. Wówczas lekarz wystawia receptę, a pacjent zgłasza się na szczepienie z samodzielnie zakupioną w aptece szczepionką.

Punkty szczepień w prywatnych przychodniach/centrach medycznych (także w poradniach medycyny podróży, nawet jeśli działają w placówkach, które mają podpisaną umowę z NFZ) zwykle dysponują szczepionką. Osoba szczepiona płaci za kwalifikacje do szczepienia, szczepionkę i wykonanie szczepienia.

Wyjątek stanowi szczepienie przeciw KZM wykonywane u osób zawodowo narażonych na zakażenie (np. leśników). Koszt szczepionki i szczepienia pokrywa wtedy pracodawca.

Czy można sprawdzić, że kleszcz który nas ugryzł był zakażony wirusem kleszczowego zapalenia mózgu?

Trudno jest ocenić, czy kleszcz, który nas ugryzł był zakażony wirusem zapalenia mózgu. Do tego potrzebne są specjalistyczne badania samego kleszcza. Niestety nie wszystkie metody diagnostyczne są w pełni wiarygodne. Ponadto, zakażenie kleszcza nie musi oznaczać zakażenia pokąsanej osoby. Fakt zakażenia można stwierdzić po kilku tygodniach, przy zastosowaniu badań serologicznych. Jednak nie ma żadnego leku który mógłby zwalczyć infekcję. Ustalenie diagnozy w tym przypadku nie będzie więc miało żadnego wpływu na przebieg choroby oraz wybór leczenia. Dlatego tak ważna jest więc profilaktyka – przyjęcie szczepionki przed narażeniem na kontakt z kleszczami.

 

Czy można się zaszczepić przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu po ukąszeniu przez zarażonego kleszcza?

Nie jest zalecane zaszczepienie tuż po narażeniu na kontakt z kleszczowym zapaleniem mózgu. Szczepienie nie wpłynie na przebieg choroby i prognozę dotyczącą powikłań oraz nie zmieni opcji dotyczących leczenia. Należy pamiętać o szczepieniu przed wizytą terenu endemicznego.

 

Ostatnia aktualizacja: 22 lipca 2022
Materiały źródłowe
  • Balogh Z, Ferenczi E, Szeles K, Stefanoff P, Gut W, Szomor KN, Takacs M, Berencsi G.Tick-borne encephalitis outbreak in Hungary due to consumption of raw goat milk. J Virol Methods. 2010 Feb;163(2):481-5.
  • Barret N. P, Plotkin S.A., Ehrlich H.J.: Tick-borne encephalitis virus vaccines. W: Plotkin S., Orenstein W., Offit P. (red.): Vaccines, 7th edition, Elsevier, 2017.
  • Broker M. I wsp. Aret ich-borne encephalitis vaccines interchangeable? Expert Rev. Vaccines 2006, 5(4) 461-466.
  • Siennicka J, Trzcińska A, Gut W. Immunity against tick borne encephalitis virus (TBE) in population of forest workers in Bialowieza. Przegl Epidemiol. 2010;64(2):303-5.
  • Kuchar E., Zajkowska J., Flisiak R., Mastalerz-Migas A., Rosińska M., Szenborn L., Wdowiak P. Walusiak-Skorupa J. Epidemiologia, diagnostyka i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu w Polsce i wybranych krajach europejskich – stanowisko polskiej grupy ekspertów. Medycyna Pracy 2021;72(2). 
  • Kleszczowe zapalenie mózgu z Polsce i na świecie. Ocena sytuacji epidemiologicznej KZM w Polsce w latach 2015-2019 w oparciu o dane pochodzące z nadzoru epidemiologicznego. Raport NIZP-PZH. 2021.
  • Vaccines against tick-borne encephalitis: WHO position paper. Weekly epidemiological record. No. 24, 2011, 86, 241–256. 
  • Stefanoff P. i wsp. A predictive model identified tick-borne encephalitis high risk areas in regions where no cases were reported previously, Poland, 1999-2012. International Journal of Environmental Research and Public Health 2018; 15(4), 677.
  • Stefanoff P. i wsp. TBE enhanced surveillance working group (2013): New endemic foci of tick-borne encephalitis identified in districts where testing for TBE was not available before, Poland, 2009. Parasites & Vectors 2013; 6(1): 180.
  • Stefanoff P. i wsp. A national case-control study identifies human socio-economic status and activities as risk factors for tick-borne encephalitis in Poland. PLoS One 2012; 7(9): e45511.
  • Stefanoff P. i wsp. Virus detection in questing ticks is not a sensitive indicator for risk assessment of tick-borne encephalitis in humans. Zoonoses and Public Health 2012; 60(3): 215-226.
  • Stefanoff P. i wsp. Identification of new endemic tick-borne encephalitis foci in Poland – a pilot seroprevalence study in selected regions. International Journal of Medical Microbiology 2008; 298 (Suppl. 1): 102-107.
pokaż więcej