Szczepionka przeciw grypie

Podsumowanie

O chorobie

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną, wywoływaną przez wirusy grypy. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub kontakt ze skażoną powierzchnią. Okres inkubacji wynosi 1-4 dni. Wirusy grypy atakują komórki nabłonka dróg oddechowych, w których się namnażają. W konsekwencji powodują ich zniszczenie, co z kolei ułatwia rozwój infekcji bakteryjnych. Objawy grypy są podobne do wielu innych ostrych chorób infekcyjnych i są zarówno miejscowe (kaszel, ból gardła, katar), oraz uogólnione, w postaci wysokiej gorączki powyżej 38ºC, dreszczy, bólów mięśniowo-stawowych, bólów głowy, bólu w klatce piersiowej, złego samopoczucia, braku łaknienia, nudności i wymiotów. Choroba trwa, o ile nie dojdzie do powikłań, około 7 dni. Kaszel i złe samopoczucie mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie. Powodem ciężkiego przebiegu grypy są powikłania pogrypowe, m.in. zapalenie płuc i oskrzeli, zapalenie ucha środkowego, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych, powikłania neurologiczne.

Pamiętaj, że:

  • Grypa jest bardzo zaraźliwa i co roku wywołuje epidemie dotykające znaczną część społeczeństwa,
  • Pomimo tego, że u zdrowych osób rzadko dochodzi do poważnych powikłań, osoby w grupach ryzyka mogą bardzo ciężko chorować, a nawet umrzeć,
  • Co roku opracowywana jest nowa szczepionka przeciw grypie, na podstawie odmian wirusa krążących w poprzednim sezonie,
  • Szczepienia są zalecane osobom z grup ryzyka oraz grup zawodowych w sposób szczególny narażonych na kontakt z wirusem.

 

W Polsce rejestruje się od kilkuset tysięcy do kilku milionów zachorowań na grypę w zależności od sezonu epidemicznego. Szczyt zachorowań ma miejsce zwykle między styczniem a marcem. Grypa powoduje zachorowania o charakterze epidemii, występujących każdego roku lub pandemii, powtarzających się co kilkanaście-kilkadziesiąt lat, które mają zasięg ogólnoświatowy.

O szczepionce

W Polsce dostępne są szczepionki inaktywowane zawierające cząstki wirusa grypy (typu „split”) lub powierzchniowe białka wirusa grypy (typu „subunit”). Szczepienia przeciw grypie zapobiegają zachorowaniom u ok. 50-90% szczepionych osób, w zależności od sezonu. Zapewniają wysoką ochronę przed powikłaniami pogrypowymi. Szczepionki przeciw grypie mogą być podane każdemu już od 6 miesiąca życia, o ile nie ma przeciwwskazań medycznych. Szczepieniu powinny się poddać zwłaszcza osoby z grup wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań pogrypowych i osoby, które mogą stanowić źródło zakażenia dla osób z grupy wysokiego ryzyka oraz ci, którzy ze względu na charakter wykonywanej pracy są szczególnie narażeni na zakażenie wirusem grypy (np. pracownicy służby zdrowia).

Szczepionki przeciw grypie są bezpieczne. Po szczepieniu mogą wystąpić jedynie reakcje miejscowe, tj.: zaczerwienienie, bolesność i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia oraz rzadziej reakcje ogólne (niewielki wzrost temperatury ciała, ból mięśni, stawów i głowy), ustępujące po kilku dniach. Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw grypie jest m.in. reakcja anafilaktyczna po wcześniejszym podaniu szczepionki, ostra infekcja i wysoka gorączka powyżej 38ºC.

O chorobie

Co to jest grypa?

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną, wywoływaną przez wirusy grypy. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a czasami także przez kontakt ze skażoną powierzchnią.

Wirusy grypy atakują komórki nabłonka dróg oddechowych, w których namnażają się. W konsekwencji powodują martwicę tychże komórek, co z kolei otwiera drogę patogenom bakteryjnym.

Okres wylęgania wynosi 1-4 dni (średnio 1-2 dni). Osoba zakażona może stanowić zagrożenie dla innych osób zanim jeszcze pojawią się objawy choroby, tj.:

  • zakażony dorosły może być źródłem zakażenia dla innych począwszy od dnia poprzedzającego wystąpienie objawów chorobowych do ok. 5-7 dni po ich wystąpieniu,
  • zakażone dziecko może być źródłem zakażenia dla innych do ponad 10 dni, przy czym u małych dzieci również przez okres do 6 dni zanim wystąpią objawy,
  • zakażony z ciężkim niedoborem odporności może być źródłem zakażenia dla innych przez wiele tygodni lub miesięcy.

Wyróżnia się 3 typy wirusów grypy: A, B i C. Ponadto typ A dzieli się na podtypy A/H1N1/, A/H3N2/, A/H2N2 i inne podtypy.

W Polsce od sezonu epidemicznego 2009/2010 do dnia dzisiejszego krąży podtyp A/H1N1/pdm09. Od  sezonu epidemicznego 2009/2010 w Polsce  potwierdzamy zachorowania wywołane zakażeniem spowodowanym przez wirus grypy podtypu: A/H1N1/, A/H1N1/pdm09, A/H3N2/ i typ B. Od sezonu epidemicznego 2010/2011 potwierdzamy również infekcje wywołaną różnymi wariantami mieszanego zakażenia tzw. koinfekcje. Np. koinfekcja wywołana wirusem podtypu  A/H1N1/pdm09 + wirusem podtypu A/H3N2/. Zakażenia wirusami grypy typu C mają zwykle charakter bezobjawowy.

Jakie są objawy grypy?

Objawy grypy nie są na tyle charakterystyczne, by bez wykonania badań laboratoryjnych stwierdzić, że mamy do czynienia z tą właśnie chorobą. Podobne objawy mogą bowiem wywoływać także inne wirusy oddechowe. Jednak grypy nie należy mylić z przeziębieniem, jako, że jest ona poważną chorobą, zwłaszcza ze względu na możliwe wystąpienie groźnych powikłań.

Charakterystyczne dla grypy jest to, że choroba najczęściej pojawia się nagle, charakteryzuje się dużą zakaźnością i towarzyszą jej:

  • objawy ze strony układu oddechowego: kaszel, ból gardła, katar,
  • objawy ogólnoustrojowe: wysoka gorączka powyżej 38ºC, dreszcze, ból/sztywność mięśni, ból głowy, ból w klatce piersiowej, złe samopoczucie, brak łaknienia, nudności, wymioty.

W zależności od wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia przebieg choroby może być różny. U osób powyżej 65 roku życia objawy często nie pojawiają się tak nagle jak u osób młodszych. Objawy ogólnoustrojowe rozwijają się dłużej niż u osób młodszych i są lżejsze (np. gorączka może być mniejsza lub w ogóle nieobecna). Z kolei objawy tj. nudności i wymioty częściej obserwuje się u dzieci niż osób dorosłych i starszych.

Choroba trwa, o ile nie dojdzie do powikłań, około 7 dni (średnio 3-5 dni). Kaszel i złe samopoczucie mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie.

Jak poważne mogą być objawy grypy?

Sama grypa jako jednostka chorobowa rzadko jest bezpośrednią przyczyną zgonu. Powodem ciężkiego przebiegu grypy jest zaostrzenie chorób przewlekłych już istniejących lub wystąpienie  nowej choroby, wielonarządowe powikłania pogrypowe mogące prowadzić do stałego inwalidztwa lub zakończyć się zgonem,

Najczęstsze powikłania pogrypowe występują:

  • ze strony układu oddechowego: grypowe zapalenie płuc i oskrzeli, wtórne bakteryjne zapalenie płuc, zapalenie oskrzelików  szczególnie u niemowląt i u dzieci,
    np. zakażenie , pneumokokowe, meningokokowe, zaostrzenie astmy
  • ze strony układu nerwowego (poprzeczne zapalenie rdzenia, zapalenie mózgu, opon mózgowych),
  • ze strony innych układów: zapalenie ucha środkowego (zwłaszcza u dzieci), zapalenie mięśnia serca i osierdzia, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych (np. zastoinowej niewydolności serca), drgawki gorączkowe, zespół wstrząsu toksycznego, zespół Rey`a, zapalenie mięśni i mioglobinuria mogąca prowadzić do niewydolności nerek, możliwość częstszego występowania schizofrenii w przypadku zakażenia wewnątrzmacicznego w czasie ciąży, zakażenia meningokokowe).

Powikłania pogrypowe mogą wystąpić u każdego, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Ryzyko powikłań jest szczególnie wysokie w następujących grupach:

  • osoby po przeszczepach,
  • osoby starsze,
  • chorzy na astmę i inne przewlekłe schorzenia układu oddechowego,
  • osoby z chorobami serca i układu krążenia,
  • osoby z chorobami nerek,
  • osoby o obniżonej odporności (np. zakażeni HIV).

Jak wiele zachorowań na grypę występuje w Polsce?

Zakażenia wirusem grypy występują powszechnie w Polsce. Zachorowania mają miejsce przede wszystkim w okresie od października do kwietnia. Sezon epidemiczny trwa od października do września następnego roku. Sporadyczne zachorowania mogą też występować w miesiącach letnich z powodu zawleczenia zakażenia z terenu, gdzie aktualnie trwa sezon epidemiczny grypy. I tak np. w sezonie epidemicznym 2015/2016 w Zakładzie Badania Wirusów Grypy, Krajowy Ośrodek ds. Grypy w NIZP-PZH laboratoryjne potwierdzono infekcję grypową u pacjenta dnia 29 lipca 2016 r.

W zależności od sezonu epidemicznego w Polsce rejestruje się od kilkuset tysięcy do kilku milionów zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę. Szczyt zachorowań ma miejsce zwykle między styczniem, a marcem.  Dane dotyczące liczby zachorowań na grypę mogą być zaniżone ze względu na niedoskonałości systemu rejestracji przypadków chorób zakaźnych, jak i fakt, że nie każdy chory udaje się do lekarza.
Liczba zgonów w naszym Kraju jest trudna do oszacowania, ale zdecydowanie nie doszacowana. Grypa wielokrotnie nie jest także umieszczana w akcie zgonu jako jego przyczyna, choćby dlatego, że wiele zgonów faktycznie związanych z zakażeniem wirusem grypy następuje w wyniku powikłań, a w akcie zgonu wpisywana jest jednostka chorobowa z jaką pacjent został przyjęty.

Zgodnie z danymi NIZP-PZH w sezonie epidemicznym 2015/16 ( do dnia 31.07.2016) odnotowano 3 756 650 mln przypadków zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę, odnotowano również 14 911 tys. hospitalizacji, zapadalność 9773,46 oraz 140 zgonów.

Gdzie i jak często grypa występuje na świecie?

Grypa powoduje zachorowania o charakterze:

  • epidemii, występujących każdego sezonu epiedmicznego,
  • pandemii, powtarzających się co kilkanaście-kilkadziesiąt lat, które mają zasięg ogólnoświatowy. Wywoływane są przez nowy wariant wirusa grypy o wysokiej patogenności, na który większość populacji nie jest uodporniona, a który z łatwością przenosi się z człowieka na człowieka.

W strefie umiarkowanej półkuli północnej i południowej zachorowania na grypę występują sezonowo w okresie zimy, natomiast w strefie tropikalnej w ciągu całego roku. Według WHO co roku na świecie choruje na grypę około 5 -10% osób dorosłych i 20-30% dzieci. W ciągu roku rejestruje się 3 -5 mln ostrych przypadków choroby, a umiera 250 000 -500 000 osób, w tym 28 000 -111 500 stanowią dzieci poniżej 5 roku życia.

Europie w sezonie 2016/2017 dominował wirus typu A(H3N2), wywołujący zachorowania głównie wśród osób starszych. Było to odmienne w stosunku do sezonu 2015/2016, kiedy dominującym wirusem był typ A(H1N1)pdm09, kiedy to 60% zachorowań na grypę wystąpiła w grupie osób w wieku 15-64 lata. W Europie w sezonie 2016/2017 odnotowano 7 400 hospitalizacji z powodu grypy, w tym blisko połowę stanowili pacjenci hospitalizowani na oddziałach intensywnej terapii.

Zachorowania na grypę rejestruje się w każdej grupie wiekowej. Największą zapadalność notuje się zwykle u dzieci i nastolatków, podczas gdy najwięcej zgonów występuje u ludzi starszych. Nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie wirusa grypy ze środowiska ze względu na jej zdolności mutacji czyli zmian oraz, że występuje również u ptaków i wielu ssaków (m.in. świń, koni, norek, waleni a ostatnio potwierdzono również u roślinożernych nietoperzy), które stanowią olbrzymi, niemożliwy do kontrolowania, rezerwuar tych wirusów.

Ile zachorowań na grypę wystąpiło w Polsce w sezonie grypowym 2016/2017?

danych epidemiologicznych NIZP-PZH wynika, że w sezonie 2016/2017 odnotowano rekordową liczbę zachorowań na grypę i choroby grypopodobne. Zachorowało 3 793 770 osób, tj. o 25% więcej niż analogicznym okresie poprzedniego sezonu grypowego, kiedy odnotowano 3 070 082 przypadki zachorowań. O ciężkim przebiegu zachorowań na grypę oraz choroby grypopodobne w tym sezonie świadczą dane o wzroście hospitalizacji o 16% w porównaniu z sezonem ubiegłym (w sezonie 2016/2017 odnotowano 13 779 hospitalizacji z podejrzeniem grypy).

Odnotowano również 24 przypadki zgonów z powodu grypy i jej powikłań. Najczęściej zdarzały się one u osób po 65. roku życia, które są najbardziej narażone na powikłania grypy. Dominującym szczepem wirusa grypy w sezonie 2016/2017 był szczep A(H3N2).

O szczepionce

Jakie rodzaje szczepionek przeciw grypie są dostępne w Polsce?

Szczepionki przeciw grypie należą do grupy szczepionek inaktywowanych (zawierających zabitego wirusa). W Polsce, od paru sezonów dostępne są na rynku następujące rodzaje inaktywowanych szczepionek przeciw grypie:

  • szczepionki zawierające rozszczepione wiriony wirusa grypy (typu „split”),
  • szczepionki podjednostkowe (typu „subunit”), zawierające jedynie powierzchniowe białka wirusa grypy.

Szczepionki przeciw grypie dostępne na Polskim rynku są trójskładnikowe lub czteroskładnikowe. Dostępność szczepionek danego producenta na rynku farmaceutycznym zależy od sezonu epidemicznego. Jednak skład wszystkich z tych szczepionek jest taki sam. Zawierają one antygeny tych samych 3 lub 4 różnych szczepów wirusa grypy, wybranych i dostarczonych producentom szczepionek przez WHO.

Dlaczego warto się szczepić przeciw grypie?

Szczepienia przeciw grypie są najskuteczniejszą i najtańszą strategią zapobiegania grypie. Szczepienia zapobiegają zachorowaniom w grupie 50-90% zdrowych osób poniżej 65 roku życia. Skuteczność szczepionki zależy od sezonu grypowego.

Szczepienia przeciw grypie chronią przed powikłaniami pogrypowymi, które mogą pozostawić zdrowotne konsekwencje do końca życia np. konieczność przejścia na rentę inwalidzką, a nawet zakończyć się zgonem z powodu wielonarządowych powikłań pogrypowych, szczególnie ze strony układu oddechowego, powikłania kardiologiczne, nefrologiczne, neurologiczne, ze strony ośrodkowego układu nerwowego, schorzenia naczyniowe mózgu, psychiatryczne, poronienia, jak również zakończyć się zgonem. Powikłania pogrypowe mogą dotknąć wszystkich bez względu na wiek.

Szczepienie przeciw grypie powinno obejmować  zdrowe dzieci  w wieku przedszkolnym, szkolnym, osoby starsze, pacjentów z grup podwyższonego ryzyka bez względu na wiek, kobiety w ciąży oraz pracowników ważnych służb społecznych. Należy pamiętać o szczepieniu dzieci, szczególnie w wieku przedszkolnym i szkolnym, ponieważ odgrywają bardzo ważną rolę w rozprzestrzenianiu wirusa grypy. Szczepienie to zapewnia ochronę im samym oraz pośrednio chroni osoby starsze, jak również i pacjentów z grup podwyższonego ryzyka.

Szczepienie przeciw grypie starszych pacjentów z przewlekłą chorobą płuc obniża o ponad 50% liczbę przyjęć do szpitala z powodu zapalenia płuc i grypy, oraz liczbę powikłań pogrypowych i o 70% zgonów z różnych przyczyn.

Szczepienie jest ważne ze względu na sytuację epidemiologiczną. Co sezon epidemiczny odnotowujemy kilka milionów przypadków zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę i kilka tysięcy hospitalizacji. Należy pamiętać także o społecznych i ekonomicznych kosztach zachorowań i powikłań pogrypowych. Szczepionka przeciw grypie to koszt około 30 zł w zależności od apteki. Należy mieć świadomość, że leki kupowane bez recepty (OTC) jedynie zmniejszają  nasilenie objawów, ale nie mają wpływu na wirusa grypy. W żadnym przypadku preparaty OTC nie stosuje się w profilaktyce grypy. Jedynymi lekami antygrypowymi nowej generacji dostępnymi w Polsce są inhibitory neuraminidazy przeznaczone do leczenia grypy, ale o zastosowaniu ich decyduje lekarz. Nie zastępują szczepień, ale są pomocne w leczeniu grypy.

Stanowisko Zgromadzenia Ogólnego  Polskiej Akademii Nauk (PAN) z dnia 16 czerwca 2016 r. dotyczące przestrzegania zaleceń szczepień przeciw grypie oraz przestrzegania aktualnego Programu Szczepień Ochronnych (PSO) 
(ACADEMIA, Wydanie specjalne  1/2/2016 ).

Kto powinien zostać zaszczepiony przeciw grypie?

Inaktywowana szczepionka przeciw grypie może być podawana każdemu już od 6 m.ż., o ile nie ma przeciwwskazań medycznych. Szczepieniu powinny się poddać zwłaszcza osoby bez względu na wiek z grup wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań pogrypowych i osoby, które mogą stanowić źródło zakażenia dla osób z grupy wysokiego ryzyka oraz ci, którzy ze względu na charakter wykonywanej pracy są szczególnie narażeni na zakażenie wirusem grypy.

Szczepienie inaktywowaną szczepionką przeciw grypie zaleca się:

  • zdrowym dzieciom w wieku od 6 miesięcy,
  • osobom po przeszczepach,
  • osobom z przewlekłymi chorobami układu krążenia i układu oddechowego (w tym astmą),
  • dzieciom i dorosłym, którzy rok przed szczepieniem wymagali regularnych kontroli lekarskich lub hospitalizacji z powodu przewlekłych chorób metabolicznych (w tym cukrzycy), dysfunkcji nerek, hemoglobinopatii, immunosupresji (w tym spowodowanej lekami immunosupresyjnymi i zakażeniem HIV),
  • osobom z chorobami mogącymi powodować upośledzenie funkcji układu oddechowego lub usuwania wydzieliny z dróg oddechowych, które mogą zwiększyć ryzyko zachłyśnięcia (np. zaburzenia funkcji poznawczych, urazy rdzenia kręgowego, choroby przebiegające z drgawkami lub inne choroby nerwowo-mięśniowe),
  • osobom w wieku od 6 miesięcy do 18 lat, które podlegają długoterminowej terapii aspirynowej i z tego powodu mogą być narażone na wystąpienie zespołu Rey`a w przypadku zakażenia wirusem grypy,
  • kobietom w ciąży lub tym, które planują ciążę w sezonie 2017/2018,
  • pensjonariuszom domów opieki i innych placówek dla osób przewlekle chorych,
  • osobom powyżej 50 roku życia, ponieważ w tej grupie znacznie zwiększa się liczba osób należących do grup wysokiego ryzyka (szczególnie po 65 r.ż.),
  • pracownikom szpitali, przychodni i innych zakładów opieki zdrowotnej,
  • osobom, które opiekują się ludźmi z grup wysokiego ryzyka przebywającymi w domu,
  • członkom rodzin i domownikom (w tym dzieciom) osób z grup wysokiego ryzyka,
  • osobom, mającym kontakt z dziećmi w wieku 0-59 miesięcy,
  • pracownikom służb publicznych, np. szkół, handlu, transportu, budownictwa, policji,
  • osobom narażonym na kontakty z dużą liczbą ludzi,
  • pracującym na otwartej przestrzeni.

W jaki sposób podaje się szczepionki przeciw grypie?

Szczepionkę wstrzykuje się domięśniowo małym dzieciom w przednio-boczną część uda, starszym dzieciom i dorosłym w mięsień naramienny (wyjątek stanowią pacjenci z hemofilią, którym szczepionkę podaje się podskórnie). Szczepionkę do podania śródskórnego należy wstrzyknąć w górną warstwę skóry mięśnia naramiennego.

Szczepionki podawane domięśniowo podaje się według następującego schematu:

  • dzieci w wieku 6-35 miesięcy – 1 lub 2 dawki (po 0,25 ml każda),
  • dzieci w wieku 3-8 lat – 1 lub 2 dawki (po 0,5 ml każda),
  • dzieci od 9 r.ż. i dorośli – 1 dawka (po 0,5 ml).

Jeżeli dziecko nigdy nie było szczepione, podaje się 2 dawki szczepionki w odstępie co najmniej 4 tygodni. Jeżeli dziecko było szczepione przeciw grypie w poprzednim sezonie podaje się 1 dawkę szczepionki.

Szczepionki podawane śródskórnie podaje się według następującego schematu:

  • dorośli w wieku 18-59 lat  – 1 dawka (0,1 ml),
  • dorośli w wieku  ≥60 lat – 1 dawka (0,1 ml).

Szczepionki przeciw grypie mogą być podawane z innymi szczepionkami (np. szczepionką przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B- wzwB), ale w dwa różne miejsca ciała.

Jak skuteczne są szczepionki przeciw grypie?

Podawanie inaktywowanych szczepionek zapobiega zachorowaniu na grypę u 50-90% dzieci i dorosłych poniżej 65 roku życia. Skuteczność szczepienia zależy od następujących czynników:

  • odporności szczepionej osoby,
  • wieku,
  • stopnia pokrewieństwa/dopasowania szczepów wirusa grypy, będących składnikami szczepionki do szczepów krążących w populacji
    i wywołujących zachorowania w danym sezonie epidemicznym,
  • typu/podtypu wirusa grypy,
  • okresu czasu, który minął od szczepienia przeciwko grypie do kontaktu szczepionej osoby z wirusem.

Czas utrzymywania się odporności poszczepiennej na zakażenie szczepami wirusów wchodzącymi w skład szczepionki lub nawet  szczepami pokrewnymi może być zmienny, ale zazwyczaj utrzymuje się w zakresie 6-12 miesięcy.

Kto nie powinien być zaszczepiony przeciw grypie?

Inaktywowane szczepionki przeciw grypie nie powinny być podawane w przypadku:

  • anafilaktycznej nadwrażliwości na białko jaja kurzego i/lub antybiotyki aminoglikozydowe, używane w procesie produkcji i/lub inne składniki szczepionki,
  • ostrych chorób przegiegających z gorączką,
  • zespołu Guillain-Barré stwierdzonego w ciągu 6 tygodni od poprzedniego szczepienia przeciw grypie.

Każdorazowo o szczepieniu przeciw grypie decyduje lekarz, który określa, czy dane okoliczności stanowią faktyczne przeciwwskazanie do szczepienia. Okazuje się bowiem, że w wielu przypadkach osoba znajdująca się w grupie wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań pogrypowych może odnieść korzyść ze szczepienia przeciw grypie, mimo istniejących przeciwwskazań.

Jakie ryzyko jest związane ze szczepieniem przeciw grypie?

Inaktywowane szczepionki przeciw grypie są bezpieczne. Nie są one w stanie wywołać choroby, ponieważ zawierają jedynie fragmenty inaktywowanego (zabitego) wirusa, które nie są zdolne do namnażania.

Inaktywowane szczepionki przeciw grypie mogą powodować niepożądane odczyny poszczepienne, których nie należy utożsamiać z zachorowaniem na grypę. Odczyny te mogą mieć charakter reakcji miejscowych, tj.:

  • zaczerwienienie,
  • bolesność i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia,
  • reakcje ogólne (niewielki wzrost temperatury ciała, ból mięśni, stawów i głowy) występują rzadziej i ustępują po kilku dniach.

W jaki sposób ustala się skład szczepionki przeciw grypie?

Eksperci z WHO ustalają skład szczepionki przeciw grypie, czyli wybierają szczepy wirusa grypy. Informacje czerpią z danych wirusologicznych i epidemiologicznych uzyskiwanych w każdym sezonie epidemicznym z ogólnoświatowej sieci laboratoriów, w tym także z 1 z 142 Krajowych Ośrodków ds. Grypy w Zakładzie Badania Wirusów Grypy, który mieści się w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego-Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie.

Praca tych laboratoriów ma na celu m.in. izolowanie oraz identyfikowanie szczepów wirusa grypy, które krążą w populacji zakażonych osób. Powyższe informacje wraz z wynikami badań genetycznych i serologicznych (określają stopień odporności populacji na poszczególne szczepy wirusa grypy), są podstawą doboru szczepów wirusa grypy, które znajdą się w składzie szczepionki i co, do których jest wysokie prawdopodobieństwo, że będą one przyczyną zachorowań na grypę w kolejnym sezonie epidemicznym.

Jakie szczepionki przeciw grypie są zarejestrowane w Polsce?

1. Szczepionka: Agrippal (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
Antygen: antygeny powierzchniowe wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Novartis Vaccines and Diagnostics S.r.l., Włochy
Postać: zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce
Dawka: 0,5 ml;

2. Szczepionka: Begrivac® (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy,
Podmiot odpowiedzialny: Novartis Vaccines and Diagnostics S.r.l., Włochy
Postać: zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce,
Dawka: 0,5 ml;

3. Szczepionka: Fluarix® (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy,
Podmiot odpowiedzialny: GlaxoSmithKline Biologicals S.A., Belgia
Postać: zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce,
Dawka: 0,5 ml;

4. Szczepionka: IDflu 9 (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Sanofi Pasteur S.A., Francja
Postać: zawiesina do wstrzykiwań
Dawka: 0,1 ml;

5. Szczepionka: IDflu 15 (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Sanofi Pasteur S.A., Francja
Postać: zawiesina do wstrzykiwań
Dawka: 0,1 ml;

6. Szczepionka: Inflexal V (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
wirosomalna
Antygen: antygeny powierzchniowe wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Berna Biotech Italia S.r.l., Włochy
Postać: zawiesina do wstrzykiwań
Dawka: 0,25 ml lub 0,5 ml;

7. Szczepionka: Influvac 
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie, inaktywowana,
Antygen: antygeny powierzchniowe wirusa grypy,
Podmiot odpowiedzialny: Abbott Biologicals B.V., Holandia
Postać: zawiesina do wstrzykiwań,
Dawka: 0,5 ml;

8. Szczepionaka: PREFLUCEL (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
przygotowana w hodowlach komórek Vero
Antygen: roszczepiony wirion wirusa grypy)
Podmiot odpowiedzialny: Baxter Polska Sp. z o.o.
ul. Kruczkowskiego 8
00-380 warszawa

9. Szczepionka: Vaxigrip/ Vaxigrip Junior (niedostępna)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Sanofi Pasteur S.A., Francja
Postać: zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce,
Dawka: 0,5 ml dla dorosłych/0,25 ml dla dzieci.

10.  Szczepionka: VaxigripTetra (dostępna w sezonie 2017/2018)
Typ szczepionki: szczepionka przeciw grypie inaktywowana,
Antygen: rozszczepiony wirion wirusa grypy
Podmiot odpowiedzialny: Sanofi Pasteur S.A., Francja
Postać: zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce,
Dawka: 0,5 ml dla dzieci od 3 r.ż. i dorosłych.

Jakie szczepionki przeciw grypie są dostępne w Polsce w sezonie 2017/2018?

W sezonie 2017/2018 w Polsce dostępne są 2 różne szczepionki przeciw grypie:

  1. VaxigripTetra– szczepionka przeciw grypie inaktywowana, zawierająca jako antygeny rozszczepiony wirion wirusa grypy (podmiot odpowiedzialny Sanofi Pasteur S.A., Francja), przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, dawka: 0,5 ml.
    Szczepionka ta należy do grupy szczepionek inaktywowanych II generacji, zawiera rozszczepiony wirion wirusa grypy, jest przygotowywana z inaktywowanych cząstek wirusa grypy (wirusy są rozbijane i oczyszczane w celu usunięcia białek pochodzenia nie wirusowego).
  2. Influvac 2017/2018 – szczepionka przeciw grypie, inaktywowana, podjednostkowa zawierająca oczyszczone antygeny powierzchniowe wirusa grypy (podmiot odpowiedzialny: BGP Products B.V., Holandia) przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, dawka: 0,5 ml.
    Szczepionka Influvac należy do grupy szczepionek podjednostkowych III generacji jest przygotowywana w taki sposób, że w procesie wytwarzania stosowane są dodatkowe etapy oczyszczania, w stosunku do etapów procesu wytwarzania szczepionki typu rozszczepiony wirion. W efekcie produkt końcowy szczepionki zawiera głównie dwa oczyszczone antygeny hemaglutyninę (HA) i neuraminidazę (NA) o zachowanych właściwościach antygenowych.

Jakie wirusy grypy wchodzą w skład szczepionek przeciw grypie dostępnych w sezonie 2017/2018?

W sezonie 2017/2018 w skład szczepionek przeciw grypie wchodzą:

– trzy wirusy grypy:

  • A/Michigan/45/2015 (H1N1)pdm09-like virus
  • A/Hong Kong/4801/2014 (H3N2)-like virus
  • B/Brisbane/60/2008-like virus

lub

– cztery wirusy grypy:

  • A/Michigan/45/2015 (H1N1)pdm09-like virus
  • A/Hong Kong/4801/2014 (H3N2)-like virus
  • B/Brisbane/60/2008-like virus
  • B/Phuket/3073/2013-like

Źródło:

EU recommendations for 2017/2018 seasonal flu vaccine composition.

Jakie substancje pomocnicze wchodzą w skład szczepionek przeciw grypie dostępnych w sezonie 2017/2018?

Poza antygenami wirusów grypy w skład szczepionek przeciw grypie dostępnych w sezonie 2016/2017 wchodzą następujące substancje:

W skład szczepionki Influvac wchodzą:
– substancje pomocnicze: chlorek potasu, diwodorofosforan potasu, disodu fosforan dwuwodny, octan sodu, dwuwodny chlorek wapnia
– substancje w ilościach śladowych: albumina jaja kurzego, formaldehyd, bromek trimetyloaminowy, polisorbat 80 lub gentamycyna.

W skład szczepionki VaxigripTetra wchodzą: 
– substancje pomocnicze: chlorek sodu, disodu fosforan dwuwodny, potasu diwodorofosforan, chlorek potasu, woda do wstrzykiwań
– substancje w ilościach śladowych: albumina jaja kurzego, neomycyna, formaldehyd, octoxynol-9.

Kalendarz szczepień

Szczepionka przeciw grypie w Programie Szczepień Ochronnych

W Polsce nie ma obowiązkowych (finasowanych z budżetu MInistra Zdrowia) szczepień przeciw grypie.

Szczepienia przeciw grypie są zalecane (niefinansowane z budżetu Ministra Zdrowia) następującym osobom:

ze wskazań klinicznych i indywidualnych: 

  • przewlekle chorym dzieciom (powyżej 6 miesiąca życia) i dorosłym, szczególnie chorującym na niewydolność układu oddechowego,, astmę oskrzelową, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, niewydolność układu krążenia, chorobę wieńcową (zwłaszcza po przebytym zawale serca), niewydolność nerek, nawracający zespół nerczycowy, choroby wątroby, choroby metaboliczne, w tym cukrzycę, choroby neurologiczne i neurorozwojowe,
  • osobom w stanach obniżonej odporności (w tym pacjentom po przeszczepie narządów lub tkanek),
  • dzieciom z grup ryzyka od 6 miesiąca do 18 roku życia,
  • kobietom w ciąży lub planującym ciążę,

ze wskazań epidemiologicznych:

  • wszystkim osobom od 6 miesiąca życia, w szczególności zdrowym dzieciom w wieku od 6 miesiąca życia do 18 roku życia (ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w wieku od 6 do 60 miesiąca życia), szczególnie zakażonym wirusem HIV, ze schorzeniami immunologiczno-hematologicznymi, w tym małopłytkowością idiopatyczną, ostrą białaczką, chłoniakiem, sferocytozą wrodzoną, asplenią wrodzoną, dysfunkcją śledziony, po splenektomii z pierwotnymi niedoborami odporności, po leczeniu immunosupresyjnym, po przeszczepieniu szpiku, przed lub po przeszczepieniu narządów, wewnętrznych, leczonych przewlekle salicylanami,
  • osobom w wieku powyżej 55 lat,
  • osobom mającym bliski kontakt zawodowy lub rodzinny z dziećmi w wieku poniżej 6 miesiąca życia oraz osobami w wieku podeszłym lub przewlekle chorymi (w ramach realizacji kokonowej strategii szczepień)
  • pracownikom ochrony zdrowia (personel medyczny, niezależnie od posiadanej specjalizacji oraz personel administracyjny), szkół, handlu, transportu
  • pensjonariuszom domów spokojnej starości, domów pomocy społecznej oraz innych placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, w szczególności przebywającym w zakładach opiekuńczo- leczniczych, placówkach pielęgnacyjno- opiekuńczych, świadczących usługi opieki paliatywnej, hospicyjnej, długoterminowej rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego.Program Szczepień Ochronnych na 2017 rok

Stanowisko Zgromadzenia Ogólnego  Polskiej Akademii Nauk (PAN) z dnia 16 czerwca 2016 r. dotyczące przestrzegania zaleceń szczepień przeciw grypie oraz przestrzegania aktualnego Programu Szczepień Ochronnych (PSO) 
(ACADEMIA, Wydanie specjalne  1/2/2016 ).

Czytaj więcej

Czy osoby z alergią na białko jaja kurzego można zaszczepić przeciw grypie?

Inaktywowane szczepionki przeciwko grypie zawierają niewielkie ilości owoalbuminy ponieważ wirusy szczepionkowe w procesie ich wytwarzania są hodowane na zarodkach kurzych zagnieżdżonych w jajach. Dlatego należy rozważyć ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej po podaniu szczepionek przeciw grypie.

Przyjęte zalecenia podają, że szczepionka przeciwko grypie o zawartości owoalbuminy <0,12 µg/ml jest bezpieczna dla pacjentów z alergią na białko jaja kurzego, natomiast wyniki badań klinicznych wskazują, że pacjenci tolerują bez poważnych reakcji szczepionki przeciw grypie zawierające <0,7 µg/dawkę owoalbuminy. Zawartość owoalbuminy w szczepionkach dostępnych w Polsce mieści się w zakresie od ≤0,05 µg (ID-Flu; Vaxigrip Junior; Vaxigrip) do < 0,1 µg (Influvac) w przeliczeniu na dawkę szczepionki

Wyniki dotychczasowych badań klinicznych potwierdziły bezpieczeństwo inaktywowanych szczepionek przeciwko grypie podawanych osobom z alergią na białko jaja kurzego (również o ciężkim przebiegu). Podjęcie decyzji w sprawie szczepienia przeciwko grypie w przypadku osób z alergią na białko jaja kurzego ułatwia schemat postępowania opracowany przez Amerykańską Akademie Alergii, Astmy i Immunologii oraz Amerykański Komitet Doradczy ds. Szczepień (ACIP) . Szczepionkę przeciwko grypie można podać dziecku lub osobie dorosłej, u których po zjedzeniu potrawy z jaj (np. jajecznicy) występuje jedynie pokrzywka. W takim wypadku osoba powinna być obserwowana po szczepieniu przez co najmniej 30 min. Szczepionki nie podajemy osobom, u których wcześniej po spożyciu jaj wystąpiła ciężka reakcja alergiczna pod postacią: spadku ciśnienia, świszczącego oddechu, nudności, wymiotów, obrzęków. Pacjent wymaga wówczas konsultacji u alergologa lub immunologa. Podobnie prawidłowo zdiagnozowana uogólniona reakcja anafilaktyczna na białko jaja kurzego jest przeciwwskazaniem do podania szczepionki przeciwko grypie.

Czy jednorazowe szczepienie przeciw grypie lub przebycie zakażenia wirusem grypy chroni przed tą chorobą do końca życia?

Wysoki stopień zmienności wirusów grypy sprawia, że szczepienie musi być powtarzane w każdym sezonie epidemicznym. Skład szczepionki przeciwko grypie modyfikuje się co sezon, by zapewnić ochronę przed aktualnie krążącymi szczepami wirusa grypy. Wysoki stopień zmienności wirusów grypy sprawia więc, że przebycie w przeszłości zakażenia wirusem grypy, czy też jednorazowe szczepienie przeciwko grypie nie stanowi dożywotniej ochrony człowieka przed ponownym zakażeniem. Ponadto poziom przeciwciał, wytwarzanych w odpowiedzi na kontakt z antygenami wirusa grypy, spada w czasie i może nie wystarczać do zapewnienia długotrwałej ochrony.

Czy osoba zaszczepiona przeciwko grypie może ulec zakażeniu wirusem grypy?

Jest to możliwe, ponieważ skuteczność szczepienia przeciwko grypie jest uzależniona od wielu czynników. Jeżeli jednak dojdzie do zakażenia wirusem grypy u osoby, która była szczepiona, zakażenie to będzie miało przebieg bezobjawowy lub też objawy będą łagodne, a powikłania pogrypowe nie wystąpią.

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw grypie?

WHO informuje, że nie ma terminów wskazujących do kiedy możemy się szczepić, jednak zwłaszcza osoby z grup podwyższonego ryzyka powinny się zaszczepić przed sezonem grypowym, jak tyko szczepionka jest dostępna w aptece. Ponadto osoby nie zaszczepione mogą zaszczepić sią zgodnie z informacją WHO, nawet wtedy gdy stwierdzamy wzrost zachorowań na grypę.

W Polsce szczyt zachorowań na grypę przypada między styczniem, a marcem. Na szczepienie nie jest za późno nawet w marcu.

Ile osób zaszczepiło się przeciw grypie w sezonie 2016/2017?

W sezonie 2016/2017 przeciw grypie zaszczepiło się zaledwie 3,4% Polaków – czyli tyle, ile w analogicznym okresie roku poprzedniego.

Zainteresowanie Polaków szczepieniami przeciw grypie od wielu lat jest niestety niewielkie.
Pod względem poziomu wyszczepialności przeciw grypie jesteśmy na jednym z ostatnich miejsc w Europie.

Najwyższy poziom wyszczepialności odnotowano w Polsce w 2005 roku – 8,6% populacji, w 2009 roku – 6,8%, w 2010 roku 5,2 %, w 2011 roku – 4,5 % populacji. W latach 2012-2014 przeciw grypie szczepiło się 3,75% populacji.
Z sondażu prezentowanego w czasie konferencji Flu Meeting 2017 zorganizowanej w ramach Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy przeprowadzonego w marcu 2017 roku na reprezentatywnej grupie 1501 lekarzy oraz 226 pielęgniarek wynika, że poprawiła się wyszczepialność personelu medycznego. 32,2% lekarzy i 19,9% pielęgniarek zadeklarowało, że się zaszczepiło przeciw grypie w sezonie 2016/2017, co stanowiło średnio 22,6% personelu medycznego.
Spośród lekarzy najczęściej szczepili się pediatrzy (53,7%) i lekarze rodzinni (52,1%), a najmniej ortopedzi i psychiatrzy (17%). Najwięcej lekarzy i pielęgniarek szczepiło się w województwie opolskim (50,5%), a najmniej w podlaskim (zaledwie 4,8%).  Najrzadziej przeciwko grypie szczepiły się położne – zaledwie 10%.

Którą szczepionkę przeciw grypie można podać małym dzieciom?

W Polsce w sezonie 2017/2018 dostępne są dwie szczepionki przeciw grypie Influvac oraz VaxigripTetra.

Szczepionka Influvac dostępna jest w dawce 0,5 ml. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego może być podawana dzieciom od 6 mies. do 35 m.ż. w dawce 0,25 ml lub 0,5 ml. Dzieciom powyżej 35 m.ż. podawana jest w dawce 0,5 ml.

W przypadku podania dawki 0,25 ml z ampułko-strzykawki zawierającej 0,5 ml, należy przesunąć przednią część tłoka aż do oznakowanego miejsca tak, aby usunąć połowę jej zawartości. Pozostała w ampułko-strzykawce zawartość 0,25 ml jest odpowiednia do wstrzyknięcia.

Szczepionka VaxigripTetra dostępna jest w dawce 0,5 ml. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego można ją podawać dzieciom po ukończeniu 3 roku życia.

Ostatnia aktualizacja: 25 września 2017
Materiały źródłowe
  • Brydak L. Grypa – mistrz metamorfozy. ACADEMIA, Wydanie specjalne  1/2/2016.
  • Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy.
  • Prevention and Control of Influenza with Vaccines: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) — United States, 2012–13 Influenza Season, MMWR, 2012, 61(32), 613-18.
  • European Centre for Disease Prevention and Control – strony poświęcone grypie.
  • World Health Organization – strony poświęcone grypie.
  • Podsumowanie sezonu grypowego 2016/2017 w Europie.
  • Des Roches A. i wsp. Egg-allergic patients can be safely vaccinated against influenza. J Allergy Clin Immunol. 2012 Nov;130(5):1213-1216.
  • Kelso J.M., Greenhawt M.J., Li J.T. i wsp. Adverse reactions to vaccines practice parameter 2012 update. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2012; 130 (1): 25–43 (postępowanie w niepożądanych odczynach poszczepiennych o podłożu alergicznym. Aktualne (2012) wytyczne American Academy of Allergy, Asthma and Immunology i American College of Allergy Asthma and Immunology).
  • Bernatowska E. i wsp. Szczepienia dzieci i dosób dorosłych uczulonych na bialko jaja kurzego-coraz mniej ograniczeń. Standardy Medyczne/ Pediatria. 2012, 9, 134-139.
  • EU recommendations for 2017/2018 seasonal flu vaccine composition.
pokaż więcej

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close