Czy można szczepić osoby z obniżoną odpornością?

Podsumowanie

Niedobory odporności mogą być wrodzone lub nabyte. Wrodzone niedobory odporności spowodowane są zaburzeniami składników układu odpornościowego, np. przeciwciał lub innych substancji związanych z odpornością na zakażenie. Mogą się ujawniać w pierwszych tygodniach czy miesiącach po urodzeniu. Nabyte zaburzenia odporności mogą być wynikiem trwających lub przebytych, ciężkich zakażeń wirusowych, bakteryjnych lub chorób układowych, a także działaniem czynników zewnętrznych, np. niedożywienia.

 

Pamiętaj, że:

  • opracowano coraz więcej możliwości szczepień u chorych z zaburzeniami układu odpornościowego,
  • wiele stanów związanych z zaburzeniami odporności powoduje jedynie okresowe przeciwwskazania do szczepień,
  • zawsze należy pamiętać o szczepieniach zdrowych osób przebywających w bliskim kontakcie z chorą osobą (strategia kokonu).

Wskazania do szczepień osób z obniżoną odpornością powinny być rozważane indywidualnie w odniesieniu do konkretnej szczepionki, natomiast zakres szczepień powinien zależeć od rodzaju choroby, typu, czasu leczenia immunosupresyjnego, czasu trwania radioterapii. Osobom z obniżoną odpornością nie należy podawać szczepionek zawierających żywe wirusy (np. szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce, ospie wietrznej). Niepożądane odczyny poszczepienne u osób z obniżeniem odporności mają taki sam charakter jak te występujące u osób zdrowych.

Co to są niedobory odporności?

Niedobory odporności mogą być wrodzone i nabyte.

Pierwotne niedobory odporności mogą być spowodowane zaburzeniami składników układu odpornościowego, np. przeciwciał lub innych substancji istotnych z punktu widzenia odporności na zakażenia. Mogą one ujawniać się w pierwszych tygodniach, czy miesiącach po urodzeniu.

Nabyte zaburzenia odporności mogą być wynikiem trwających lub przebytych, ciężkich zakażeń wirusowych, bakteryjnych lub chorób układowych, a także działaniem czynników zewnętrznych, np. niedożywienia.

Czy można szczepić osoby z obniżoną odpornością?

Dzieci o obniżonej odporności chorują z tego powodu znacznie częściej i ciężej w porównaniu ze zdrowymi dziećmi. Mogą też zachorować na infekcje, które nie występują u osób z prawidłową odpornością, tzw. zakażenia oportunistyczne. Z tego powodu dzieci o obniżonej odporności np. zakażone HIV czy po usunięciu śledziony albo przeszczepieniu szpiku kostnego musimy chronić przed groźnymi dla nich zakażeniami także przy użyciu szczepień, których zwykle stosujemy więcej (większą liczbę dawek i szerszy zakres ochrony) niż u zdrowych dzieci.

Dzieciom z zaburzeniami odporności bez obaw o bezpieczeństwo można podać szczepionki zabite, które nie mogą przecież „ożyć”. Wątpliwości budzić może efekt ochronny szczepienia – dzieci z obniżoną odpornością mogą słabiej odpowiadać na podanie szczepionki, dlatego często sprawdzamy uzyskaną odpowiedź poszczepienną i w razie potrzeby podajemy dodatkowe dawki szczepionki. Postępujemy tak np. w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B u osób z zaburzeniami odporności.

Jeżeli chodzi o szczepionki „żywe” warunkiem ich podania jest nieznaczny niedobór odporności – w razie potrzeby można sprawdzić parametry odporności chorego dziecka np. liczbę komórek CD4 u dzieci zakażonych HIV. Ustalono minimalne wartości parametrów immunologicznych, które umożliwiają bezpieczne szczepienie. Przykładowo by zaszczepić dziecko zakażone HIV przeciw odrze, śwince i różyczce liczba komórek CD4 powinna wynosić minimum 20% normy dla wieku.

Czy osoby zakażone HIV mogą być szczepione?

Osoby zakażone HIV, szczególnie w trakcie leczenia, są podatne na ciężkie zakażenia. Stwierdza się u nich zmniejszoną odpowiedź immunologiczną na szczepienia przeciwko poliomyelitis, pneumokokom, tężcowi, odrze, Haemophilus influenzae typu b, grypie, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Szczepienia osób zakażonych HIV powinny być przeprowadzane jak najwcześniej. Nie powinno się im podawać szczepionek zawierających żywe atenuowane wirusy. Szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) oraz ospie wietrznej uzależnione są od stanu odporności organizmu.

Pacjenci zakażeni HIV mogą być szczepieni przeciwko: błonicy i tężcowi (Td), wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (wzw A), wściekliźnie, meningokokom.

Czy osoby po przeszczepie szpiku mogą być szczepione?

U pacjentów po przeszczepie szpiku wzrasta ryzyko zakażeń bakteriami otoczkowymi, tj.: pneumokokami, Haemophilus influenzae typu b, meningokokami. Szczepienia przeciwko tym bakteriom powinno przeprowadzać się od 12 do 24 miesiąca po przeszczepie. Stwierdzono, że po transplantacji obniża się z czasem poziom przeciwciał po szczepieniach wykonanych w dzieciństwie przeciwko tężcowi, błonicy, Haemophilus influenzae typu b, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Osoby, u których nie stwierdza się odrzucenia przeszczepu i nie przyjmują leków immunosupresyjnych, mogą otrzymać szczepionkę MMR po 2 latach od transplantacji.

Czy powinno się szczepić pacjentów po przeszczepie narządów litych?

Pacjenci po przeszczepie narządów litych mają przez całe życie zwiększoną podatność na zakażenia z powodu konieczności otrzymywania leczenia immunosupresyjnego, które zapobiega odrzuceniu przeszczepu.

Pacjentom przygotowywanym do przeszczepu narządów litych zaleca się szczepienia przeciwko:
• wzw typu B, wzw typu A – szczególnie biorcom przeszczepu wątroby,
• grypie, pneumokokom – pacjentom z chorobami serca i płuc,
• meningokokom, błonicy i tężcowi (Td), Haemophilus influenzae typu b.
U tych osób szczepienia żywymi szczepionkami (MMR, przeciwko ospie wietrznej), są przeciwwskazane, gdyż mogą być przyczyną odrzucenia przeszczepu.

Czy u osoby z obniżeniem odporności mogą wystąpić poważne odczyny poszczepienne?

Niepożądane odczyny poszczepienne mogą wystąpić u osób z obniżoną odpornością po żywych szczepionkach, tj. BCG, MMR, OPV, szczepionce przeciw ospie wietrznej. Szczepień tych nie wykonuje się u dzieci z wrodzonymi zaburzeniami odporności.

We wtórnych niedoborach odporności ograniczenia zależne są od rodzaju choroby, typu, czasu leczenia immunosupresyjnego, czasu trwania radioterapii. Leczenie immunosupresyjne, cytostatykami, kortykosteroidami, radioterapia powodują okresowe przeciwwskazania do szczepień żywymi szczepionkami.

Wskazania do szczepień często należy rozważać indywidualnie. Zawsze należy pamiętać o szczepieniach zdrowych osób przebywających w bliskich kontaktach z chorą osobą.

Jakie szczepienia zalecane są pacjentom z usuniętą śledzioną?

Pacjenci z brakiem śledziony należą do grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia zakażeń bakteriami otoczkowymi, szczególnie pneumokokami, meningokokami oraz Haemophilus influenzae typ b (Hib).

Pacjentom z usuniętą śledzioną zalecane są przede wszystkim szczepienia przeciw pneumokokom, meningokokom oraz Hib.

Rodzaje szczepionek wybierane są w zależności od wieku pacjenta oraz wcześniejszej historii szczepień:

  • Szczepienia przeciw pneumokokom. Ze względu na ryzyko wystąpienia inwazyjnej choroby pneumokokowej (IChP), zalecane jest podanie skoniugowanej szczepionki PCV-13 (Prevenar 13). Liczba dawek zależy od wieku pacjenta. Pacjent dorosły powinien zostać zaszczepiony 1 dawką PCV-13, a następnie po upływie co najmniej 8 tyg. 1 dawką szczepionki polisacharydowej (obecnie niedostępna na rynku).
  • Szczepienia przeciw meningokokom. Ponieważ w Polsce większość  przypadków Inwazyjnej Choroby Meningokokowej (IChM)  wywoływanych jest przez meningokoki grupy B, C i W (z częstością zależną od wieku), w pierwszej kolejności zalecana jest szczepionka przeciw meningokokom grupy B (np. Bexero lub Trumenba), a następnie 4-walentna szczepionka przeciw grupie A, C, W, Y (np. Nimenrix) lub grupie C (np. Neisvac C).
  • Szczepienia przeciw Hib zarejestrowane są dla dzieci do 5 lat. Niemniej jednak, starszym dzieciom oraz dorosłym przygotowującym się do zabiegu usunięcia śledziony lub pacjentom po zabiegu splenektomii zalecane jest podanie 1 dawki szczepionki (np. ActHib lub Hiberix) (wskazanie off-label).

W przypadku planowanego zabiegu usunięcia śledziony, powyższe szczepienia powinny być zrealizowane, co najmniej 2 tygodnie przed zabiegiem. Jeżeli szczepienia nie wykonano przed planowanym zabiegiem lub w sytuacji kiedy splenektomia jest zabiegiem nieplanowanym (np. wynikiem wypadku) szczepienia powinny być przeprowadzone po zabiegu, tak szybko jak to możliwe, po ustabilizowaniu się stanu chorego po operacji usunięcia śledziony.

U dzieci przed zabiegiem usunięcia śledziony, szczepienia powinny być realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, z uwzględnieniem szczepień przeciw pneumokokom i meningokokom.

U dorosłych bez śledziony, poza ww. szczepieniami zalecane są:

  • szczepienie przeciw grypie (w każdym sezonie),
  • szczepienie przeciw wzw B (3 dawki),
  • szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi szczepionką dTap z obniżoną zawartością antygenów błonicy i krztuśca (dawka przypominająca co 10 lat).

Szczepionki przeciw pneumokokom oraz Hib są obowiązkowe, bezpłatne dla dzieci bez śledziony do 5 r.ż. Szczepienia przeciw meningokokom dla dzieci bez śledziony są odpłatne.

Wszystkie szczepienia dla dorosłych pacjentów bez śledziony należą do grupy zalecanych, odpłatnych.

Ostatnia aktualizacja: 24 marca 2020

Czy można szczepić dzieci z zespołem Downa?

Dzieci z zespołem Downa mogą cierpieć na różne zaburzenia odporności, co sprzyja rozwojowi chorób zakaźnych, którym można zapobiegać drogą szczepień. Bardzo ważne są szczepienia dla pacjentów z zespołem Downa, tak dzieci jak i dorosłych. Pacjenci z zespołem Downa generalnie dobrze odpowiadają na szczepienia, dlatego lekarze wakcynolodzy podkreślają konieczność realizacji szczepień obowiązkowych, ale dodatkowo  wskazują na znaczenie poszerzenia realizowanych szczepień również o szczepienia zalecane przeciw pneumokokom, meningokokom i ospie wietrznej. Jeżeli dziecko uczęszcza do żłobka lub innej tego typu instytucji może otrzymać szczepienie przeciw ospie wietrznej nieodpłatnie. Podobnie jeżeli dziecko urodziło się jako wcześniak lub z małą masą urodzeniową, lub ma przewlekłą chorobę serca, lub płuc, albo udowodniono, że ma niedobór odporności, to szczepienie przeciw pneumokokom powinno otrzymać bezpłatnie.

 

Ostatnia aktualizacja: 17 marca 2020
Materiały źródłowe
  • Atkinson W.L. i WSP. General recommendations on immunization, 2001; www.cdc.gov/nip
  • Jackowska T. i wsp. Szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B u dzieci z przewlekłymi chorobami krwi  leczonych immunosupresyjnie. Przegląd Epidemiologiczny 1997; 51 (3): 255-65.
  • LaRussa P. i wsp. Varicella vaccine for immunocompromised children: result of collaborative studies in the United States and Canada. J.  Infect. Dis. 1996 Nov; 174 Suppl 3: S320-3.
  • Working Party of the British Committee for Standards In Hematology Clinical Haematology Task Force; „Guidelines for the prevention and treatment of infection in patients with an absent or dysfunctional spleen”, BMJ 1996; 312:430-434.
  • Davies J.M., Barnes R, Milligan D, “The prevention and treatment of infection in patients with an absent or  dysfunctional spleen”, Clin Med 2002;  2:  440-443.
  • “Guidelines for Preventing Opportunistic Infections Among HematopoieticStem Cell Transplant Recipients”, MMWR 2000;49(RR-10):1-128
pokaż więcej

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close