Co to jest szczepionka?

Podobnie jak ćwiczenia budują mięśnie, tak szczepionki przygotowują układ odpornościowy, aby był sprawny, silny i gotowy do walki z bakterią lub wirusem wywołującym chorobę zakaźną.

Układ odpornościowy to niezwykle złożony zbiór komórek, białek i chemicznych mediatorów, który chroni organizm przed obcymi bakteriami i wirusami. W immunologii substancja, która może wywołać odpowiedź immunologiczną, jest nazywana antygenem. Niezależnie od tego, w jakiej postaci występuje w szczepionkach (jako fragment wirusa, bakterii, unieczynniona toksyna, oczyszczone białko, polisacharydy, materiał genetyczny kodujący informację o wytwarzaniu antygenu), czy drogi podania (wstrzyknięcie, donosowo, doustnie), finalnie jego podanie w szczepionce prowadzi do wytworzenia odpowiedzi układu odpornościowego.

Pierwszy kontakt z antygenem (podanym w szczepionce) pobudza komórki układu odpornościowego do produkcji swoistych przeciwciał. Dzięki czemu jest on silniejszy, szybszy i bardziej wydajny, jeśli w przyszłości (drugi kontakt z antygenem) dojdzie do zakażenia/kontaktu z bakterią lub wirusem.

Widzimy to w pierwotnej i wtórnej odpowiedzi na antygen – ilość przeciwciał jest większa i szybciej wzrasta po drugiej ekspozycji na antygen.

W wyniku rozwoju pierwotnej odpowiedzi poszczepiennej w surowicy szczepionej osoby pojawiają się swoiste, skierowane przeciw danemu patogenowi, przeciwciała w klasie IgM, IgG oraz IgA. Powstają również komórki pamięci immunologicznej, które zapewniają długotrwały efekt ochronny szczepienia.

Po ponownym kontakcie z antygenem, komórki pamięci immunologicznej prowadzą do powstania wtórnej, poszczepiennej odpowiedzi odpornościowej. Odpowiedź ta charakteryzuje się szybkim wytworzeniem swoistych przeciwciał przede wszystkim w klasie IgG, które uniemożliwiają rozwój choroby.

Pierwotna odpowiedź immunologiczna

• Szybki, ale niewielki wzrost poziomu przeciwciał IgG.
• Najwyższy poziom przeciwcial po ok. 4 tyg. od szczepienia.
• Gwałtowny spadek stężenia przeciwciał.
• Powrót do poziomu wyjściowego.

Wtórna odpowiedź immunologiczna

• Po podaniu dawki przypominającej – gwałtowny wzrost (pamięć immunologiczna).
• Maksymalny wzrost poziomu przeciwcial specyficznych, krótkożyjących.
• Stabilizacja odporności dzięki długoterminowym przeciwciałom IgG.

Wytworzenie odporności po szczepieniu wymaga czasu. Organizm po każdym szczepieniu (podanej dawce) potrzebuje około 2 tygodni na wytworzenie maksymalnej możliwej odporności.

Podstawowe znaczenie ma stwierdzenie, że układ odpornościowy zdrowych ludzi, także dzieci ma zdolność do odpowiedzi na każde potencjalne zakażenie. Szczepienia stymulują własną, swoistą odporność w stosunku do wybranych drobnoustrojów chorobotwórczych – ich celem jest uzyskanie nabytej odporności przeciwzakaźnej, która przypomina naturalną odporność nabytą po zakażeniu. Podobną odporność przeciw chorobom zakaźnym można zatem uzyskać w wyniku naturalnego zakażenia i przechorowania choroby lub w następstwie szczepienia. W obu przypadkach odporność jest wynikiem działania naturalnych mechanizmów immunologicznych. W przypadku szczepienia „sztuczny” jest tylko kontrolowany sposób kontaktu z zabitym lub osłabionym drobnoustrojem zamiast zjadliwym. Natomiast z zachorowaniem wiąże się ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia i rozwoju powikłań choroby, natomiast poważne objawy niepożądane po szczepieniach występują bardzo rzadko i wyjątkowo zagrażają życiu lub zdrowiu dziecka. Uzyskanie odporności nabytej w wyniku szczepienia jest więc znacznie bezpieczniejsze niż w następstwie „naturalnego” zachorowania.