Właściwości immunomodulujące szczepionki BCG wykorzystywane w onkologii

Opublikowano w dniu: 19 maja 2020

Szczepionka BCG należy do najstarszych znanych dostępnych szczepionek. Opracowano ją w 1921 roku w celu zapobiegania gruźlicy. BCG to szczepionka żywa, w której skład wchodzi prątek bydlęcy Mycobacterium bovis. Nazwa szczepionki pochodzi od nazwisk odkrywców Calmette’a i Guerina (BCG – Bacillus Calmette-Guerin). W poszczególnych krajach stosowane szczepionki BCG różnią się podszczepem wyjściowego macierzystego szczepu BCG. Szczepionka BCG chroni przed najcięższymi postaciami gruźlicy. Ze względu na dodatkowe właściwości, od lat stosowana jest w onkologii.

Czterdzieści lat od opracowania szczepionki BCG i jej zastosowania w profilaktyce gruźlicy, odkryto jej efekt stymulujący odpowiedź immunologiczną organizmu. Równolegle z rozwojem badań nad szczepionką BCG podejmowano próby jej użycia w leczeniu nowotworów. W eksperymentach na zwierzętach szczepy BCG hamowały wzrost guza. Dało to podstawę do przeprowadzenia klinicznych prób zastosowania preparatu u ludzi w terapii ostrej i przewlekłej białaczki granulocytarnej, czerniaka złośliwego, raka piersi oraz raka jajników. Jednak najlepsze wyniki uzyskano w leczeniu powierzchownych, nabłonkowych, nieinwazyjnych raków pęcherza moczowego.

Immunoterapia raka pęcherza nie naciekającego błony mięśniowej preparatami zawierającymi żywe, atenuowane prątki BCG prowadzona po chirurgicznym usunięciu nowotworu jest uważana obecnie za najskuteczniejszą metodę leczenia i zapobiegania nawrotom choroby, efektywniejszą niż radioterapia lub chemioterapia. Skuteczność terapii BCG w leczeniu i profilaktyce powierzchownego raka pęcherza moczowego ocenia się na 60-70% i powszechnie stosuje się ją na całym świecie jako uzupełnienie leczenia raka pęcherza moczowego. W Polsce w tym celu stosowane są preparaty: Onko BCG 50 i Onko BCG 100 (zawierające szczep BCG, podszczep brazylijski Moreau) oraz Onco TICE (zawierający szczep BCG podszczep Tice). Oba preparaty występują w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania zawiesiny do podawania do pęcherza moczowego.

Immunoterapia opiera się na założeniu, że własny system immunologiczny pacjenta może zniszczyć komórki rakowe. Aby zmobilizować system immunologiczny do wzmożonego działania w obrębie pęcherza moczowego, podaje się dopęcherzowo szczepionkę przeciwgruźliczą BCG. Niektóre prace sugerują, że w ten sposób wywołuje się sztuczne zapalenie pęcherza moczowego. “Zaalarmowany” system immunologiczny walczy z zapaleniem pęcherza, niszcząc jednocześnie komórki rakowe w tym rejonie. Mechanizm działania tej metody leczenia nie jest jednak do końca wyjaśniony. Wiadomo, że miejscowe stymulowanie komórek układu immunologicznego wyzwala mechanizmy przeciwnowotworowe organizmu. Nadzór immunologiczny zjawisk nowotworowych wiąże się z limfocytami T. Komórki nowotworowe mają własne (zmienione) antygeny transplantacyjne. Krążące limfocyty T rozpoznają antygenową inność komórek nowotworowych i niszczą je, m.in. na drodze efektu cytotoksycznego. W zwalczanie nowotworów zaangażowane są w dużym stopniu również limfocyty NK, które stanowią komórkową straż chroniącą organizm przed nowotworem. W niszczeniu komórek nowotworowych biorą również udział inne komórki układu odpornościowego, takie jak makrofagi i komórki tuczne. W tym bardzo złożonym procesie obronnym organizmu ważną rolę odgrywają różne cytokiny produkowane przez limfocyty, spośród których ogromne znaczenie mają interferon gamma i czynnik martwicy nowotworu, wydzielane przez limfocyty Th1. Istotną rolę w immunoterapii preparatów BCG odgrywa bezpośredni przedłużony kontakt między komórkami odpornościowymi zlokalizowanymi w ścianie pęcherza, a BCG.

Rak pęcherza moczowego jest czwartym pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym w Polsce. Stanowi on 3% wszystkich nowotworów złośliwych oraz 70% raków narządów układu moczowego. Najczęściej stosowaną metodą leczenia raka pęcherza nie naciekającego błony mięśniowej jest chirurgiczne usunięcie zmiany nowotworowej w pęcherzu moczowym, a następnie miejscowa chemioterapia lub immunoterapia. Obecnie za najskuteczniejszą metodę leczenia i zapobiegania nawrotom choroby uważa się immunoterapię żywymi prątkami BCG podawanymi dopęcherzowo.

Materiały źródłowe
  • Maranda R. Terapia BCG jako leczenie uzupełniające w leczeniu chorych na raka pęcherza moczowego. Przegląd Urologiczny. 2010/5 (63).
  • Morales A. BCG: A throwback from the stone age of vaccines opened the path for bladder cancer immunotherapy. Can J Urol. 2017, 24(3): 8788-8793.
  • Prygiel M., Janaszek-Seydlitz W., Bucholc B. Skuteczność i bezpieczeństwo szczepionek przeciwko gruźlicy, a zmienność genetyczna szczepów Mycobacterium bovis BCG. Przegląd Epidemiologiczny 2011, 65(4): 621-628.
  • Janaszek-Seydlitz W., Prygiel M., Bucholc B., Wiatrzyk A., Czajka U., Górska P., Soliwoda U. Effect of different Bacillus Calmette-Guerin substrains on growth inhibition of T24 bladder cancer cells and cytokines secretion by BCG activated peripheral blood mononuclear cells of PBMCs. Adv Clin Exp Med. 2014, 23(6): 877-884.
  • CHPL Onko BCG 50, CHPL Onko BCG 100, CHPL Onco T.
pokaż więcej
Słowniczek
pokaż więcej
Znalazłeś niezrozumiany termin?
Zaproponuj hasło do słownika.
Loading

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close