Kwalifikacja do szczepienia przeciw HPV

Podsumowanie

Kwalifikacja do szczepienia przeciw HPV nie różni się od kwalifikacji do innych szczepień. Jedynym trwałym, bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepień jest reakcja anafilaktyczna, która wystąpiła po poprzedniej dawce szczepionki lub podaniu jakiegokolwiek jej składnika. Do przeciwwskazań czasowych należą: ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu, niezależnie od tego, czy przebiega z gorączką, czy bez gorączki i zaostrzenie przewlekłego procesu chorobowego. Łagodne lub umiarkowane odczyny po podaniu poprzedniej dawki szczepionki nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia. Szczepionki przeciw HPV można podawać jednocześnie lub w dowolnych odstępach czasu z innymi szczepionkami. Nie wymaga się wykonywania dodatkowych badań w procesie kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV. Kwalifikację do szczepień przeciw HPV prowadzi lekarz.

Do jakiej grupy należą szczepionki przeciw HPV?

Szczepionki przeciw HPV należą do szczepionek inaktywowanych („zabitych”).

Jakie są przeciwwskazania do podania szczepionek przeciw HPV?

Trwałym, bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepienia jest reakcja anafilaktyczna (ciężka reakcja alergiczna), która wystąpiła po podaniu:

  • poprzedniej dawki szczepionki,
  • jakiegokolwiek składnika szczepionki (dane z wywiadu).

Czasowym, względnym przeciwwskazaniem do szczepienia są:

  • ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu, niezależnie od tego, czy przebiega z gorączką, czy bez gorączki, np. angina paciorkowcowa, grypa, ostre zapalenie oskrzeli lub ostra biegunka,
  • zaostrzenie choroby przewlekłej.

W tych przypadkach szczepienie odraczamy do czasu ustąpienia objawów choroby infekcyjnej lub do czasu wyrównania stanu klinicznego pacjenta lub uzyskania remisji w przebiegu z choroby przewlekłej.

Nie zaleca się podawania szczepionek przeciw HPV kobietom w ciąży. Natomiast fakt karmienia piersią nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciw HPV.

Główne zasady kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV (infografika, format pdf) 

Jak powinna przebiegać kwalifikacja do szczepienia przeciw HPV?

Kwalifikacja do szczepień przeciw HPV przebiega wg tych samych zasad co kwalifikacja do innych szczepień ochronnych.

Celem kwalifikacji do szczepień jest identyfikacja wskazań i ewentualnych przeciwwskazań do szczepienia lub sytuacji wymagających szczególnej ostrożności.

Podstawowym warunkiem kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV powinien być dobry lub stabilny stan ogólny pacjenta – tzn. nieobecność objawów ostrej choroby (z gorączką lub bez) lub zaostrzenia choroby przewlekłej.

Kwalifikacja do szczepień przeciw HPV obejmuje: 

  • badanie podmiotowe (wywiad lekarski, w którym można wykorzystać dedykowany kwestionariusz),
  • badanie przedmiotowe (nakierowane głównie na wykluczenie objawów ostrej infekcji),
  • przekazanie informacji o procedurze szczepienia i najczęstszych niepożądanych odczynach poszczepiennych (NOP), jakie mogą się pojawić w związku z podawaną szczepionką.

Podobnie jak w przypadku innych szczepionek pacjent powinien mieć możliwość zapoznania się z ulotką dołączaną do opakowania danego preparatu szczepionkowego.

Główne zasady kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV (infografika, format pdf) 

Czy szczepionki przeciw HPV można podawać z innymi szczepionkami w czasie tej samej wizyty? 

Tak, szczepionkę przeciw HPV można podawać jednoczasowo z innymi szczepionkami podawanymi nastolatkom lub dorosłym.

  • Optymalnie, w inną okolicę anatomiczną, np. przeciwległe ramię.
  • Przy podaniu w tą samą okolicę anatomiczną, należy zachować co najmniej 2,5 cm odstępu między iniekcjami.

Stosujemy ogólną zasadę wykonywania szczepień – w przypadku grupy szczepionek inaktywowanych, do której należą szczepionki przeciw HPV, możliwe jest jednoczasowe podanie z inną szczepionką inaktywowaną lub „żywą”.

Zbadano i wykazano bezpieczeństwo jednoczasowego podawania szczepionek przeciw HPV ze szczepionkami przeciw krztuścowi, błonicy, tężcowi, inaktywowaną szczepionką przeciw polio, przeciw grypie, szczepionkami przeciw zapaleniom wątroby typu A i B, meningokokom, COVID 19.

Warto podkreślić, że brak informacji o możliwości koadministracji w Charakterystyce Produktu Leczniczego szczepionki przeciw HPV, takiej koadministracji nie wyklucza.

Czy należy zachować odstęp między podaniem szczepionki przeciw HPV oraz innej, np. przeciw grypie, meningokokom czy COVID-19?

Dostępne szczepionki przeciw HPV należą do szczepionek inaktywowanych (zabitych), stąd też nie ma konieczności zachowania jakiegokolwiek odstępu między ich podaniem a kwalifikacją do każdej innej szczepionki, także tej zawierającej żywe, atenuowane drobnoustroje.

Szczepionkę przeciw HPV można podać w dowolnym czasie od innej szczepionki. Nie ma konieczności zachowania jakiegokolwiek odstępu.

Jaki jest okres obserwacji po szczepieniu przeciw HPV?

  • Standardowo obserwacja po szczepieniu obejmuje 15 minut w związku z możliwością pojawienia się ciężkich reakcji alergicznych (reakcji anafilaktycznej). Zdecydowana większość takich reakcji występuje w ciągu pierwszych kilku/kilkunastu minut po wstrzyknięciu szczepionki.
  • Przedłużony okres obserwacji, co najmniej 30 min, zaleca się u osób z reakcją anafilaktyczną w wywiadzie (po innej szczepionce lub w związku z innym niż zawartym w szczepione alergenem).
  • Identyfikacja osób z dodatnim wywiadem w kierunku anafilaksji znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia takich reakcji po 15 minutach od szczepienia.
  • W razie wystąpienia reakcji anafilaktycznej po szczepieniu przeciw HPV należy zapewnić natychmiastowy dostęp do odpowiedniego leczenia przeciwwstrząsowego (lekiem pierwszego wyboru jest adrenalina).
  • Personel medyczny realizujący szczepienia powinien być przeszkolony w zakresie rozpoznania i skutecznego leczenia ciężkich reakcji alergicznych.

Reakcja anafilaktyczna to znany, choć bardzo rzadko występujący niepożądany odczyn poszczepienny, którego wystąpienie należy brać pod uwagę przy podaniu jakiejkolwiek szczepionki lub leku. Wystąpienie reakcji anafilaktycznej po szczepieniu jest niezwykle rzadkie, szacowane na 1-1,3/1 000 000 podanych dawek (bez względu na rodzaj szczepionki). Zgodnie z obowiązującymi od dawna zaleceniami dotyczącymi wszystkich szczepień, personel realizujący szczepienia musi być przygotowany na natychmiastowe rozpoczęcie skutecznego leczenia nawet tak rzadkich reakcji. Personel medyczny realizujący szczepienia, powinien być przygotowany do wystąpienia takiego zdarzenia i potrafić zastosować odpowiednie leczenie.

Jak postępować w przypadku działania niepożądanego pod postacią omdlenia?

Ze względu na podawanie szczepionki przeciw HPV nastolatkom, może pojawić się niepożądane działanie pod postacią omdlenia, wywoływane przez ból lub niepokój.

  • mdlejące osoby mogą upaść i zranić się, jeśli nie będą siedzieć lub leżeć w momencie utraty przytomności,
  • szczepienie w pozycji leżącej lub siedzącej zapobiega omdleniom związanym z zabiegiem szczepienia,
  • osoby szczepione powinny być obserwowane przez 30 minut po szczepieniu,
  • jeżeli pacjent zemdleje po szczepieniu, powinien być obserwowany przez personel medyczny do czasu odzyskania przytomności (zwykle w ciągu kilku minut), aby było możliwe określenie ewentualnego dalszego postępowania medycznego.

Czy przed szczepieniem zaleca się wykonanie dodatkowych badań?

Nie wymaga się wykonywania dodatkowych badań w procesie kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV.

Przed szczepieniem przeciw HPV nie ma potrzeby przeprowadzania badania ginekologicznego ani wykonywania testu ciążowego (co prawda nie zaleca się podawania szczepionki w trakcie ciąży, ale pytanie dotyczące ewentualnej ciąży, które jest elementem wywiadu lekarskiego, uznaje się za wystarczające). W związku ze szczepieniem nie wykonuje się badań na obecność wirusa HPV w wymazie z szyjki macicy, cytologii szyjki macicy ani badania ginekologicznego. Jednakże kwalifikując do szczepienia przeciw HPV kobietę aktywną seksualnie, należy poinformować i zalecić regularne wykonywanie badań cytologicznych.

Stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych nie ma wpływu na odpowiedź immunologiczną po szczepieniu.

Nie zaleca się wykonania testów alergicznych ze składnikami szczepionki.

Czy można szczepić przeciw HPV osoby uczulone na białko jaja kurzego?

Szczepionki przeciw HPV nie zawierają w składzie białka jaja kurzego. Można je bezpiecznie podawać osobom uczulonym na białko jaja kurzego. Wyniki badań potwierdzają bezpieczeństwo szczepionek przeciw HPV podawanych u nastolatków niezależnie od nasilenia reakcji alergicznej na białko jaja kurzego.

Czy szczepienie przeciw HPV zwalnia z wykonywania cytologii?

Panuje też powszechne mniemanie, że jeśli ktoś się zaszczepi, do końca życia zwalnia go to z obowiązku wykonywania cytologii. Jest wręcz przeciwnie. O ile badania cytologiczne umożliwiają wykrycie zmian przednowotworowych lub nowotworowych na wczesnym etapie, to nie zabezpieczają przed zakażeniem wirusem HPV. To już rola szczepień. Jedno i drugie działanie wzajemnie się uzupełnia.

Standardem w programie profilaktyki raka szyjki macicy jest w Polsce badanie cytologiczne wykonywane u kobiet w wieku 25–59 lat co 3 lata, a w grupach ryzyka co roku (do grupy ryzyka należą kobiety zakażone HIV, HPV i przyjmujące leki immunosupresyjne).

Jaki jest optymalny wiek do wykonania szczepienia przeciw HPV?

Większość aktualnych zaleceń rekomenduje szczepienia dziewcząt i chłopców w wieku 11-13 lat.

Szczepienie można także wykonać w późniejszym wieku, jednakże optymalnie przed inicjacją seksualną, czyli możliwym kontaktem z wirusem HPV. Skuteczność takiego postępowania jest wówczas największa. Szczepiąc osoby aktywne seksualnie, należy pamiętać, iż część z nich może być już zakażona wirusem HPV, stąd możliwa niższa skuteczność kliniczna. Szczepionka nie wpływa na już istniejące zakażenia HPV i zmiany, do których mogły doprowadzić.

Fakt rozpoczęcia aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV.

Jakie sytuacje nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia przeciw HPV?

Sytuacje, które nie są przeciwwskazaniami do szczepień przeciw HPV:

  • miejscowe i uogólnione odczyny po podaniu poprzedniej dawki szczepionki,
  • podjęcie współżycia,
  • stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych,
  • karmienie piersią.

Co w sytuacji zaszczepienia przeciw HPV kobiety w ciąży?

  • Przypadkowe zaszczepienie kobiety w początkowym okresie ciąży nie jest wskazaniem do zakończenia ciąży czy innych specjalnych działań. Należy przede wszystkim uspokoić przyszłą mamę, że dostępne dane nie wskazują na zwiększone ryzyko powikłań w trakcie ciąży.
  • O zaistniałej sytuacji należy poinformować producenta szczepionki, gromadzenie bowiem takich danych ma istotne znaczenie praktyczne.
  • Należy odroczyć podanie kolejnej dawki szczepionki do czasu rozwiązania ciąży.
  • Należy poinformować pacjentkę o innych szczepieniach, których wykonanie rekomenduje się właśnie w trakcie ciąży, jak szczepienie przeciw grypie, przeciw krztuścowi preparatem dTpa (przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi z obniżoną zawartością antygenów) oraz przeciw COVID-19.

Czy i jak zaszczepić nastolatka z zaburzeniami odporności?

Kto jest uprawniony do kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV?

Do szczepienia przeciw HPV kwalifikować może lekarz posiadający aktualne prawo wykonywania zawodu lekarza.

Jakie są uprawnienia lekarzy do przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego do szczepienia?

Lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepienia jest wykonywane przed każdym szczepieniem ochronnym, zarówno wykonywanym w trybie realizacji obowiązku, jak i zaleceń lub wskazań indywidualnych.

Wymaganie dodatkowych uprawnień zawodowych przez lekarzy do wykonywania badania kwalifikacyjnego do szczepienia w oparciu o ww. przepis jest nieuzasadnione.

Zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia z dnia 23.12.2020 r. badanie kwalifikacyjne, a więc badanie stwierdzające czy są przeciwskazania do przeprowadzania szczepienia, może wykonywać osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu lekarza.

Zgodnie z art. 17 ust. 2. ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Dlaczego szczepienie przeciw HPV zaleca się chłopcom?   

Szczepienia przeciw HPV zaleca się wszystkim nastolatkom, zarówno dziewczętom jak i chłopcom.

Szczepienie powinno być wykonane przed potencjalnym narażeniem na zakażenie HPV, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.

Dlaczego chłopcy?

  • Wirus HPV powoduje powszechne zakażenia przenoszone drogą kontaktów seksualnych. Transmisja wirusa jest również możliwa w wyniku kontaktu z błonami śluzowymi lub skórą osoby zakażonej.
  • Zakażenia HPV dotyczą obu płci. Niemal każda aktywna seksualnie osoba zostanie zakażona wirusem brodawczaka ludzkiego w ciągu swojego życia.
  • Mężczyźni mogą być nosicielami wirusa HPV.
  • Nowotwory złośliwe i choroby związane z zakażeniem HPV u mężczyzn obejmują: raka prącia, raka odbytu, raka głowy i szyi, a także brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste). Zakażenie typami onkogennymi HPV u mężczyzn wiąże się z ryzykiem rozwoju w przyszłości stanów przedrakowych/raka, poważnych chorób, którym warto wcześniej zapobiec.
  • Szczepienie przeciw HPV zapobiega zakażeniu się wirusem, a w dalszej perspektywie chroni przed wystąpieniem niektórych chorób nowotworowych oraz brodawek narządów płciowych.
  • Szczepienia mężczyzn chronią również pośrednio kobiety, które w ten sposób unikną od nich zakażenia wirusem HPV. Zaszczepieni mężczyźni nie  będąc nosicielami wirusa HPV, przerywają łańcuch zakażenia HPV, co pomaga zmniejszyć również liczbę przypadków raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywołanych przez HPV wśród kobiet.
  • Szczepienia przeciw HPV są najskuteczniejsze, kiedy są podawane nastolatkom, ale młodzi mężczyźni tez mogą być szczepieni.

Powszechne szczepienia przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców w wieku 11-13 lat są realizowane m.in. w Austrii, Włoszech, Szwajcarii, Czechach, Chorwacji, Serbii, Finlandii, Niemczech, Norwegii, Wielkiej Brytanii. Poza Europą szczepienia nastolatków są również możliwe w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Nowej Zelandii oraz Australii.

Nowotwory złośliwe i choroby związane z zakażeniem HPV u mężczyzn obejmują: raka prącia, raka odbytu, raka głowy i szyi, a także kłykciny kończyste.

Rozpoczęcie szczepień zalecane jest w 11-13 r.ż., ale starsze nastolatki i młodzi mężczyźni powinni być również szczepieni.

Szczepienia mężczyzn chronią również pośrednio kobiety, które w ten sposób unikną zakażenia HPV od mężczyzn.

Ostatnia aktualizacja: 2 lutego 2023
Materiały źródłowe

Nowakowski A. i wsp. Rekomendacje Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko zakażeniom wirusami brodawczaka ludzkiego w Polsce.

 

pokaż więcej
Słowniczek
pokaż więcej
Znalazłeś niezrozumiany termin?
Zaproponuj hasło do słownika.
Loading