Co wiemy na temat stanu zaszczepienia dzieci w Ukrainie przed chorobami zakaźnymi przed którymi chronią szczepienia?  

W Ukrainie szczepienia są realizowane wg Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który obejmuje podanie szczepionek, które chronią przed 10 chorobami zakaźnymi: gruźlicą, wirusowym zapaleniem wątroby typu B (wzw B), błonicą, tężcem, krztuścem, zakażeniami Haemophilus influenzae typu b, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Szczepienia te w ramach szczepień bezpłatnych realizowane są do 16 r. ż.

Poliomyelitis: W Ukrainie dzieciom podawane są zarówno inaktywowane (zabite) szczepionki przeciw poliomyelitis podawane w formie iniekcji (IPV), jak i doustna, żywa szczepionka OPV. W Polsce w kwietniu 2016 r. doustna szczepionka OPV została  zastąpiona szczepionką IPV. Cały schemat szczepienia przeciw poliomyelitis w Ukrainie obejmuje podanie 6 dawek szczepionki: w 2 i 4 miesiącu życia (dawki szczepionki IPV) oraz w 6, 18  m.ż. oraz w 6 i 14 r.ż. (dawki szczepionki OPV).

Wg WHO stan zaszczepienia przeciw poliomyelitis w Ukrainie w 2020 roku wynosił 84,2%. U dzieci do 1 r.ż. w ciągu pierwszych 8 miesięcy 2021 r. stan zaszczepienia szacowano na poziomie 53%. W 2021 roku informowano o niepokojącej informacji poliomyelitis. Wykryto 2 przypadki porażenia kończyn wywołanego zakażeniem wirusem polio VDPV2, tj. wirusem typu 2 pochodzenia szczepionkowego. Zakażenie wykryto jeszcze u 19 osób, u których nie występowały objawy paraliżu. W Ukrainie od lat nie było zakażenia dzikim szczepem wirusa polio.

Wirus dzikim szczepem w żywej szczepionce przeciw polio jest niegroźny dla człowieka, nie jest w stanie wywołać choroby. Jednak w sytuacji, kiedy przenosi się do środowiska (np. ścieków), po kolejnych pasażach, zazwyczaj drogą pokarmową na niezaszczepioną osobę, a z niej na kolejną i kolejną osobę, ulega wówczas zmianom i po jakimś czasie może odzyskać swoją częściową zjadliwość, zdolność do zakażania i wywoływania choroby. W 2021 r. ryzyko rozprzestrzenienia się choroby w Ukrainie WHO oceniała jako wysokie ze względu na historycznie niski stan zaszczepienia. Zachorowania w 2021 roku były pierwszymi przypadkami polio od 2015 r. Przy udziale WHO planowano kampanię edukacyjną oraz szczepienia wyłapujące.

Odra. W Ukrainie szczepionka MMR przeciw odrze, śwince i różyczce podawana jest podobnie jak w Polsce w postaci 2 dawek, w 12 m. ż. oraz w 6 roku życia.

W latach 2008-2010 stan zaszczepieni przeciw odrze był wysoki, wynosił powyżej 90%. W latach 2010-2016 obserwowano załamanie realizacji szczepień, co ilustruje stan zaszczepienia na poziomie 31-57%. W kolejnych latach na stan uodpornienia przeciw odrze miała wpływ również epidemia odry w Ukrainie w latach 2017-2019. Z wysokim prawdopodobieństwem większość populacji miała kontakt z wirusem odry. W 2019 r. zaszczepiono 92% docelowej populacji dzieci.

Gruźlica. W Ukrainie szczepionka BCG przeciw gruźlicy jest podawana noworodkom w 3-5 dniu po urodzeniu. Wg WHO stan zaszczepienia szczepionką BCG w 2020 roku w Ukrainie wynosił 92,7%.

COVID-19. Szczepienia osób dorosłych przeciw COVID-19 na Ukrainie rozpoczęły się w lutym 2021 r. szacowany stan zaszczepienia dorosłych wynosi ok. 35% (dane na dzień 23.02.2022). W programie szczepień przeciw COVID-19 dorosłych w Ukrainie stosowano 6 szczepionek: Spikevax (Moderna), Comirnaty (Pfizer-BioNTech), COVID-19 Vaccine Janssen, Vaxzevria (AstraZeneca), Covishield (odpowiednik szczepionki AstraZeneca) oraz szczepionkę CoronaVac (Sinovac) odpowiednik szczepionki Nuvaxovid (Novavax).

Szczepienia przeciw COVID-19 dzieci i młodzieży w wieku 12-17 lat w Ukrainie rozpoczęły się w lipcu 2021 roku. Stosowano szczepionkę Comirnaty (Pfizer/BioNTech). W tym okresie (stan na 23 lutego 2022 r.) wykonano 193 380 szczepień w grupie 12-17 lat: 55 834 podanych dawek w grupie 12-15 lat oraz 137 546 podanych dawek w grupie 16-17 lat.

Stan zaszczepienia w 2020 r. w Ukrainie (wg WHO):

• poliomyelitis: 84,2% (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw polio)
• odra: 81,9% (po podaniu 2 dawek szczepionki MMR)
• gruźlica: 92,7% (po podaniu dawki szczepionki BCG)
• błonica/tężec/krztusiec: 81,3%  (po podaniu 3 dawek szczepionki DTP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi)
• zakażenia Haemophilus influenzae typu b (Hib): 85,2% (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw Hib)
• wirusowe zapalenie wątroby typu B (wzw B): 80,9% (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw wzw B)
• różyczka: 84,9% (po podaniu 1 dawki szczepionki MMR przeciw odrze, śwince i różyczce)

Historyczne dane na temat stanu zaszczepienia w Ukrainie.

W odniesieniu do stanu zaszczepienia szczepionkami podawanymi w ramach Kalendarza szczepień w Ukrainie należy podkreślić, że w związku ze złą sytuacją społeczno-polityczną po 2010 roku doszło do kilkuletniego załamania systemu szczepień ochronnych. Jeszcze w latach 2008–2010 odsetek populacji dzieci szczepionych zgodnie z obowiązkowym Kalendarzem szczepień był bardzo duży (>90%), ale w kolejnych latach znacząco się zmniejszył. W latach 2014–2016 odsetek dzieci, które zaszczepiono zgodnie z programem szczepień trzecią dawką DTP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi był bardzo mały (20%). Zmniejszył się również odsetek dzieci zaszczepionych zgodnie z kalendarzem przeciwko odrze i w latach 2010–2016 wynosił jedynie 31–57%, czyli znacznie poniżej progu wymaganego dla osiągnięcia odporności populacyjnej (>95%), co doprowadziło do wybuchu epidemii odry w latach 2017–2019 (w Ukrainie zgłoszono wówczas prawie 100 000 zachorowań). Chociaż w ostatnich latach realizacja szczepień obowiązkowych u dzieci w Ukrainie znacząco się poprawiła (w 2019 r. odsetek dzieci zaszczepionych należnie dla wieku drugą dawką szczepionki przeciwko odrze wyniósł 92%, a trzecią dawką szczepionki przeciwko poliomyelitis lub DTP odpowiednio 78% i 80%), poziom zaszczepienia przeciwko polio i odrze w populacji należy uznać za niedostateczny.