Kwalifikacja do szczepienia

Szczepienie ciężarnych określonymi preparatami jest powszechną praktyką na całym świecie.
Szczepienia dla kobiet w ciąży zalecają liczne towarzystwa naukowe, komitety doradcze ds. szczepień ochronnych, instytucje zdrowia publicznego oraz międzynarodowe organizacje zajmujące się szczepieniami. Umieszczono je również w polskim Programie Szczepień Ochronnych.
Szczepienia w ciąży zalecają Polskie Towarzystwo Wakcynologii, Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników oraz Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej.
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej dotyczące szczepień kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2023;8(2):8: strony 89–103.

Szczepienia ciężarnej wykonywane są w poradni POZ, po kwalifikacji do szczepienia.

Szczepienie kobiety w ciąży może być wykonane również w aptece, po kwalifikacji do szczepienia.

Szczepienie przeciw grypie można zrealizować w POZ lub w aptece.

Szczepienie przeciw krztuścowi można zrealizować w POZ.

Szczepienie przeciw RSV można zrealizować w POZ lub w aptece.

Szczepienie przeciw COVID-19 można zrealizować w aptece lub wybranych POZ.

Przed szczepieniem kobiety w ciąży, podobnie jak przed każdym innym szczepieniem, konieczna jest kwalifikacja do szczepienia.
Kwalifikację do szczepienia kobiety w ciąży może przeprowadzić osoba reprezentująca zawód uprawniony do kwalifikacji do zalecanych szczepień osób dorosłych (lekarz, felczer, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna, ratownik medyczny, fizjoterapeuta, diagnosta laboratoryjny, farmaceuta).
W praktyce, w przypadku ciąży fizjologicznej kwalifikacja do szczepienia kobiety w ciąży prowadzona jest zwykle przez lekarza rodzinnego, pielęgniarkę, położną lub farmaceutę). Szczepienie kobiecie w ciąży zaleca, prowadzący ciążę, ginekolog.

W przypadku ciąży zagrożonej ryzykiem wcześniejszego porodu, pacjentkę kieruje na szczepienie zalecane w POZ – lekarz, który prowadzi ciążę.
W ciąży zagrożonej/powikłanej lub innej sytuacji budzącej wątpliwości lekarza rodzinnego, może być konieczna konsultacja ginekologa położnika w celu wykluczenia przeciwwskazań. Brak lub istnienie przeciwwskazań w takim przypadku powinno zostać udokumentowane wydanym zaświadczeniem.
Szczepienie odnotowane jest w elektronicznej Karcie Szczepień.

Podanie kobiecie w ciąży więcej niż jednej szczepionki w czasie tej samej wizyty to zalecana praktyka.

Wyniki badań pokazują, iż takie postępowanie nie wiąże się z większym ryzykiem ewentualnych niepożądanych odczynów poszczepiennych. Jest dla kobiety w ciąży i przebiegu ciąży bezpieczne. Pozwala w prostszy sposób i przy mniejszej liczbie wizyt realizować program szczepień zalecanych w okresie ciąży.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami amerykańskiego komitetu doradczego ds. szczepień szczepionkę przeciw RSV można podać w dowolnym czasie przed podaniem innych szczepionek zalecanych ciężarnym lub po ich podaniu (tzn. przeciw krztuścowi preparatem Tdap, przeciw grypie i przeciw COVID-19). Dotyczy to również podania z innymi szczepionkami podczas jednej wizyty, tego samego dnia. Brytyjski komitet doradczy ds. szczepień wskazuje, że pacjentce zgłaszającej się w zalecanym okresie ciąży na szczepienie przeciw RSV i która w czasie ciąży nie była jeszcze szczepiona przeciw krztuścowi, wręcz należy obie te szczepionki podać na jednej wizycie. Na podobnym stanowisku generalnie stoi większość innych uznanych krajowych komitetów doradczych ds. szczepień ochronnych.

W przypadku kiedy szczepionki podawane są w czasie oddzielnych wizyt, odstępy pomiędzy nim mogą być dowolne.

W Polsce wszystkie 4 szczepienia zalecane dla kobiet w ciąży są bezpłatne.

Szczepienie przeciw grypie można zrealizować preparatem o nazwie Influvac Tetra lub Vaxigrip Tetra. Recepta na refundowaną szczepionkę („lista C”), wystawiona przez lekarza, położną, pielęgniarkę lub farmaceutę.

Szczepienie przeciw krztuścowi można zrealizować preparatem o nazwie Adacel lub Boostrix/BoostrixPolio. Szczepienie dostepne jest w POZ, recepta ani skierowanie są niepotrzebne.

Szczepienie przeciw RSV można zrealizować preparatem o nazwie Abrysvo. Potrzebna jest recepta na refundowaną szczepionkę („lista C”), wystawiona przez lekarza, położną, pielęgniarkę lub farmaceutę.

Szczepienie przeciw COVID-19 można zrealizować szczepionką mRNA, zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia.

Kwalifikacja do szczepienia kobiety planującej ciążę/kobiety w ciąży przebiega na podobnych zasadach jak kwalifikacja do szczepienia osoby dorosłej. Polega na zebraniu krótkiego wywiadu. Dotyczy on aktualnego stanu zdrowia, którego celem jest wykluczenie ostrej infekcji, zaostrzenia przebiegu choroby przewlekłej oraz ocena przyjmowanych leków czy historii występowania ciężkich reakcji alergicznych. Przy kwalifikacji do kolejnych dawek, tej samej szczepionki, wywiad dotyczy także ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), które wystąpiły po poprzedniej dawce. Badanie przedmiotowe może być przeprowadzone zależnie od indywidualnych wskazań, choć zwykle, jeśli pacjentka nie zgłasza żadnych dolegliwości, nie jest to konieczne. W trakcie kwalifikacji do szczepienia pacjentka powinna zostać poinformowana o ryzyku występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych, jakie mogą się pojawić w związku ze szczepieniem.

Powszechną i zalecaną praktyką w realizacji szczepień dorosłych jest podanie osobie dorosłej kilku szczepionek w trakcie jednej wizyty. Wyniki badań naukowych pokazują, iż takie postępowanie nie wiąże się z większym ryzykiem ewentualnych odczynów poszczepiennych. Szczepionki osobie dorosłej można podawać w różne kończyny (ramiona) lub tą samą kończynę, pamiętając o zachowaniu co najmniej 2,5 cm odstępu między iniekcjami.

Szczepionki inaktywowane (zabite) lub szczepionki inaktywowane i atenuowane (żywe) można podawać na jednej wizycie lub w dowolnych odstępach czasu. Szczepionki atenuowane można podawać na jednej wizycie lub w odstępie minimum 4 tygodni.

Podawanie kilku szczepionek na jednej wizycie pozwala na szybszą realizację programu szczepień i pełniejszą ochronę pacjentów, zwłaszcza tych z grup ryzyka.

Więcej informacji:

Antczak A., Konstanty M., Kuchar E., Mastalerz – Migas A., Nitsch – Osuch A., Parczewski M., Wysocki J. Zalecenia polskich ekspertów na 2024 rok dotyczące koadministracji szczepionek osobom dorosłym w profilaktyce zakażeń układu oddechowego. Lekarz POZ. 4/2024, vol. 10.

Wykład „Bezpieczeństwo równoczasowych szczepień” zaprezentowany podczas sympozjum PTW „Bezpieczeństwo szczepień we wszystkich okresach życia”, marzec 2025. Dr Ilona Malecka wyjaśnia temat koadministracji szczepionek u dzieci, prof. Katarzyna Wieczorowska-Tobis koadministarcji szczepionek u osób starszych.