Rodzaje szczepionek zalecanych w ciąży

Grypa u kobiet w ciąży występuje częściej niż u innych osób i może przebiegać z zaostrzeniem objawów oraz powikłaniami, co związane jest
z koniecznością hospitalizacji.
Ryzyko hospitalizacji ciężarnej z powodu grypy w porównaniu z kobietami niebędącymi w ciąży jest większe:
● 3,5-krotnie u kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka,
● 8-krotnie u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka,
● 2,5-krotnie większe w I trymestrze ciąży,
● 4-krotnie większe w II trymestrze ciąży,
● 5-krotnie większe w III trymestrze ciąży.

Kobiety w ciąży i połogu, w porównaniu z kobietami niebędącymi w ciąży, częściej wymagały hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii.

Ochrona kobiety w ciąży. Ciąża to czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu grypy oraz zgonu z powodu grypy.

Ochrona płodu i przebiegu ciąży. Grypa stwarza ryzyko śmierci płodu oraz wad wrodzonych płodu.

Ochrona noworodka i niemowlęcia. Dzieci urodzone przez matki zaszczepione w ciąży rzadziej wymagają hospitalizacji z powodu grypy i jej powikłań.

● W dowolnym trymestrze ciąży, w czasie sezonu epidemicznego grypy.
● Najlepiej przed okresem zwiększonej zachorowalności na grypę, który przypada między styczniem a marcem.

Czas podania szczepionki przeciw grypie kobiecie w ciąży dyktuje sezon grypowy. Najlepiej zaszczepić się przed okresem zwiększonej zachorowalności na grypę, który przypada między styczniem a marcem.

Wrzesień – listopad to ogólnie dobre miesiące na coroczne szczepienie przeciw grypie.
Wczesne szczepienie w lipcu i sierpniu można rozważyć u kobiet, które będą w trzecim trymestrze ciąży, w tym okresie, ponieważ takie postępowanie zmniejszy ryzyko zachorowania u dziecka w pierwszych miesiącach po urodzeniu.

Lekarze zalecają szczepienie kobiet w ciąży przeciw grypie: „W trakcie sezonu epidemicznego grypy, zaleca się zaszczepić kobiety, które są lub będą w ciąży (niezależnie od trymestru), w celu zapobiegania zachorowaniom na grypę i jej powikłaniom oraz zapewnienia biernej ochrony niemowlęcia przed grypą w pierwszych miesiącach ich życia”.

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej dotyczące szczepień kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2023;8(2):8: strony 89–103.

Zachorowanie na krztusiec jest realne. Krztusiec jest ciężką chorobą zakaźną. Cechuje się wysoką zakaźnością. W ostatnim czasie obserwujemy wzrost zachorowań na krztusiec w Polsce.
Krztusiec może być dla niemowląt niebezpieczny. Krztusiec jest ostrą chorobą dróg oddechowych, głównie wieku dziecięcego, wywoływaną przez bakterie Bordetella pertussis. Choroba jest szczególnie niebezpieczna dla noworodków i niemowląt w pierwszych 6 miesiącach życia. Charakterystycznym objawem choroby jest długotrwale utrzymujący się napadowy kaszel z wydzielaniem lepkiej plwociny. Najcięższy przebieg krztuśca u niemowląt przebiega z krztuszeniem, łapaniem powietrza, bradykardią, bezdechem. Mogą występować powikłania: zapalenia płuc, nadciśnienie płucne, krwotoki dospojówkowe, przepuklina, drgawki, encefalopatia. Choroba może być zagrożeniem życia. Śmiertelność szacowana jest na 1% wśród niemowląt <2 m.ż. i 0,5% wśród niemowląt w 2-11.m.ż.
Niemowlęta nie mają odporności przeciw krztuścowi. Niemowlęta w pierwszych miesiącach życia nie mają jeszcze w pełni ukształtowanego układu odporności, nie zostały jeszcze w pełni zaszczepione i nie mają własnej odporności przeciw krztuścowi.

Bierna ochrona niemowlęcia. Szczepienie przeciw krztuścowi kobiety w III trymestrze ciąży powoduje, że wytwarza ona swoiste przeciwciała, które przechodzą przez łożysko do płodu. Dzięki temu dziecko po urodzeniu ma „gotowe przeciwciała”, które zapewniają mu ochronę przed krztuścem w pierwszych 3-6 miesiącach życia.

Ochrona noworodka i niemowlęcia. Głównym celem szczepienia kobiety w ciąży przeciw krztuścowi jest ochrona noworodków i niemowląt w pierwszych 3-6 miesiącach życia przed zachorowaniem, hospitalizacją i zgonem z powodu krztuśca.

Ochrona kobiety w ciąży. Korzyści ze szczepienia w postaci wzmocnienia odporności odnosi również zaszczepiona kobieta. Krztusiec w postaci silnego kaszlu może być uciążliwy dla kobiety w ciąży. Szczepienie chroni kobietę przed zachorowaniem, dzięki czemu nie przenosi ona zakażenia na dziecko.

Po szczepieniu matka wytwarza swoiste przeciwciała ochronne, które przechodzą przez łożysko i chronią dziecko w pierwszych miesiącach jego życia, kiedy jest najbardziej narażone na zachorowanie, bo nie ma jeszcze swojej odporności.

Szczepienia dzieci przeciw krztuścowi zaczynają się w 2 miesiącu życia. Dla wytworzenia pełnej odporności potrzebne są kolejne dawki szczepionki, więc do tego czasu dziecko jest nieuodpornione. Ochrona dzieci poprzez szczepienie ciężarnych wynika z transferu przez łożysko do płodu przeciwciał przeciw bakteriom Bordetella pertussis, wytworzonych w organizmie matki w odpowiedzi na antygeny zawarte w szczepionce. Tak więc szczepienie mamy w okresie ciąży ochroni dziecko do czasu wytworzenia przez nie własnej odporności związanej z jego szczepieniami.

Lekarze zalecają szczepienie kobiety w ciąży przeciw krztuścowi:
„Szczepienie przeciw krztuścowi szczepionką Tdap przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną zawartością składników błonicy i krztuśca, zalecane jest dla kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących”.

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Polskiego Towarzystwa Wakcynologii oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej dotyczące szczepień kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2023;8(2):8: strony 89–103.

Kobieta w ciąży może zaszczepić się przeciw krztuścowi w swojej przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), w ramach złożonej deklaracji do lekarza POZ.
Szczepienie jest bezpłatne. Szczepionkę udostępnia POZ.
Pacjentka nie potrzebuje recepty na szczepionkę ani skierowania.
Kwalifikację do szczepienia kobiety w ciąży prowadzi lekarz POZ. Dodatkowo, w przypadku ciąży zagrożonej ryzykiem wcześniejszego porodu, pacjentkę kieruje na szczepienie zalecane w POZ lekarz, który prowadzi ciążę.

Jako szczepienie przeciw krztuścowi kobiecie w ciąży podawana jest szczepionka Tdap przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi z obniżoną zawartością składników błonicy i krztuśca lub ich pochodne ze składnikiem polio (Tdap-polio).
Nazwy handlowe szczepionek: Adacel lub Boostrix/BoostrixPolio.

Szczepienie jest zalecane:
● kobietom w ciąży po ukończeniu 27. do 36. tyg. ciąży,
● kobietom w ciąży zagrożonej przedwczesnym porodem, po ukończeniu 20. tyg. ciąży.
Szczepionka przeciw krztuścowi powinna być podawana w każdej ciąży, niezależnie od wcześniejszych szczepień.

RSV czyli syncytialny wirus oddechowy jest jedną z głównych przyczyn ostrych infekcji dróg oddechowych u małych dzieci. Szczególnie narażone są dzieci w 1. roku życia (zakażenie dotyczy 60-70% dzieci, a 2-3% zakażenie wymaga hospitalizacji). Wirus jest czterokrotnie bardziej zaraźliwy od wirusa grypy. Przenosi się drogą kropelkową. Wirus jest szczególnie niebezpieczny dla nieukształtowanego jeszcze lub osłabionego układu odpornościowego noworodka i niemowlęcia. Często tacy pacjenci trafiają do szpitala. Niemowlaki mogą mieć duże duszności, kłopoty z oddychaniem. Wymagają wspierania tlenem. Infekcję leczy się objawowo, nie ma leków na tę konkretną chorobę. Powoduje infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych. Powikłaniem może być zapalenie oskrzelików i zapalenie płuc. Wywołuje objawy zbliżone do grypowych, to częściej występują tutaj duszność i świszczący oddech. Występują również katar, kaszel, ból gardła. Po przebyciu infekcji RSV nie nabywa się odporności. Można zachorować kilka razy.
Zachorowania na RSV w Polsce wzrastają w okresie listopad–marzec, a ich szczyt przypada na grudzień–luty. Przez blisko osiem miesięcy
2025 r. roku (1.01.2025-15.08.2025) potwierdzono 7,1 tys. przypadków grypy oraz 92 tys. zakażeń wirusem RSV, z czego 33 tys. to zakażenia
u dzieci poniżej 2 lat.

Ochrona noworodka i niemowlęcia. Szczepienie jest skuteczną strategią zapobiegania chorobie dolnych dróg oddechowych związanej z RSV, wymagającej hospitalizacji u niemowląt od urodzenia do pierwszych 6 miesięcy życia.
Zaszczepienie kobiety w ostatnim trymestrze ciąży zapewnia przezłożyskowy transport przeciwciał neutralizujących do organizmu dziecka, dzięki czemu w pierwszych 6 miesiącach życia jest ono chronione przed RSV.
Zaszczepienie matki buduje odporność nowo narodzonego dziecka. Chroni to przed ciężkim przebiegiem choroby i powikłaniami co wymaga hospitalizacji, wizytami na OIOM i zgonami.

Szczepienie kobiet w ciąży przeciw RSV realizowane jest szczepionką biwalentną, rekombinowaną o nazwie Abrysvo.
Szczepionka objęta jest refundacją apteczną. Bezpłatna dla kobiet w ciąży na podstawie recepty z kodem C.

Szczepienie zaleca się kobietom w okresie od 24. tyg. ciąży do 36. tyg. ciąży.
Eksperci towarzystw naukowych zalecają wykonanie tego szczepienia optymalnie pomiędzy 32. tyg. ciąży a 36. tyg. ciąży, aby uzyskać jak najwyższe korzyści ze szczepienia oraz z powodu najlepiej poznanego profilu bezpieczeństwa szczepionki.

Szczepionkę przeciw RSV w okresie ciąży zaleca się podać optymalnie 1-2 miesiące przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego RSV i do 2-3 miesięcy przed przewidywanym zakończeniem sezonu. Sezon epidemiczny RSV utrzymuje się zwykle od października lub listopada do kwietnia lub maja.

Rekomendacje szczepień przeciw RSV są wskazane w polskim Programie Szczepień Ochronnych.
Szczepienie przeciw RSV kobietom w ciąży zaleca Polskie Towarzystwo Wakcynologii „Rekomendacje dotyczące profilaktyki biernej zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym (RSV) w populacji niemowląt w sezonie 2024/2025”. Pediatria po Dyplomie. 4/2024.
Obecnie ponad 50 krajów/regionów zaleca szczepienie kobiet w ciąży przeciw RSV.

Szczepienie kobiety w ciąży przeciw RSV można zrealizować w POZ. Potrzebna jest recepta na refundowaną szczepionkę. Szczepionkę „kupuje się” (0 zł) w aptece.
Szczepienie kobiety w ciąży może być wykonane również w aptece.

COVID-19 może być niebezpieczny w okresie ciąży. Zakażenie COVID-19 w ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby u matki, przyjęcia na oddział intensywnej terapii, wentylacji mechanicznej oraz zgonu.
Stanowi zagrożenie dla płodu. Zakażenie COVID-19 zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu, a także może zwiększać ryzyko martwego urodzenia.
Niemowlęta nie mają odporności przeciw COVID-19. Kobiety w ciąży, które otrzymują szczepienie przeciw COVID19, pomagają chronić swoje dziecko przed zachorowaniem, kiedy one same nie ma jeszcze w pełni ukształtowanego układu odporności i jest za małe, aby mogło być zaszczepione.

Ochrona noworodka i niemowlęcia. Szczepienie przeciw COVID-19 kobiety w ciąży chroni niemowlę przed zachorowaniem w pierwszych
6 miesiącach życia.

Ochrona kobiety w ciąży. Szczepienie zmniejsza ryzyko zachorowania, ciężkiego przebiegu choroby i powikłań wpływających na przebieg ciąży.

Szczepienie przeciw COVID-19 zaleca się wykonać preparatem mRNA dostosowanym do aktualnie krążącego wariantu SARS-CoV-2 w danym sezonie infekcyjnym. Szczepienie można wykonać w dowolnym trymestrze ciąży. Jego przeprowadzenie w II lub III trymestrze może dodatkowo wzmocnić bierną ochronę niemowlęciu w pierwszych 6 m.ż. Szczepionka jest bezpłatna. Recepta na szczepionkę jest niepotrzebna. Szczepienie prowadzone jest zgodnie z komunikatami Ministerstwa Zdrowia w punktach szczepień realizujących szczepienia przeciw COVID-19.

Lekarze zalecają szczepienie kobiety w ciąży przeciw COVID-19.
Amerykańskie Towarzystwo Położników i Ginekologów (American College of Obstetricians and Gynecologists, ACOG).
Komunikaty Ministra Zdrowia w sprawie realizacji szczepień przeciw COVID-19.

Szczepionki przeciw COVID-19 dla kobiet w ciąży są bezpłatne.
Szczepienie można zrealizować w aptece prowadzącej szczepienia lub POZ.
Skierowanie ani recepta są niepotrzebne.